13 | STT.ai

0:00

S… Speaker 2 (13)

فست چهارم موسیقی در شعر

0:03

S… Speaker 2 (13)

صفحه 149 تا 164 بسیار

0:08

S… Speaker 2 (13)

سخت است که تعریف همه پسند و حد و مرز روشنی

0:12

S… Speaker 2 (13)

برای خیال، زبان، موسیقی و دیگر اناسور

0:16

S… Speaker 2 (13)

شعر بیاوریم.

0:17

S… Speaker 2 (13)

گاهی اینها چنان در هم تنیده اند که به زحمت میتوان گفت

0:21

S… Speaker 2 (13)

با کدام یک روبرویم.

0:23

S… Speaker 2 (13)

واقعا کنایه که با عنوان صورتی از خیال مطرح شد

0:27

S… Speaker 2 (13)

نمیتواند از دیدگاه های دیگر

0:30

S… Speaker 2 (13)

کاری زبانی به شما راید و یا تکرار که در بحث زبان از

0:34

S… Speaker 2 (13)

آن سخن رفت تأثیری موسیقایی ندارد البته آنگاه

0:38

S… Speaker 2 (13)

که در حال سرایش و یا حض هنری از شعر هستیم

0:42

S… Speaker 2 (13)

اینها چندان اهمیتی ندارد و هر یک تأثیرش را

0:46

S… Speaker 2 (13)

می بخشد طبع زیبای پسند انسان در پیه این بر

0:50

S… Speaker 2 (13)

نمی آید که این هنرمندی مربوط به زبان بود یا

0:54

S… Speaker 1 (13)

موسیقی

0:55

S… Speaker 2 (13)

ما فقط در نقد و مباحث آموزشی شعر به

0:59

S… Speaker 2 (13)

این اصلاحات و تقسیم بندی ها نیازمندیم و آن

1:03

S… Speaker 2 (13)

هم برای سهولت کار.

1:05

S… Speaker 2 (13)

به هر حال موسیقی در شعر مرزهای روشنی که برای همه

1:09

S… Speaker 2 (13)

پذیرفته شده باشد ندارد.

1:11

S… Speaker 2 (13)

اما در این حال شاید کسی منکر این هم نشود که موسیقی

1:15

S… Speaker 2 (13)

ایجاد تناسب در شعر است.

1:18

S… Speaker 2 (13)

برای ما نیز همین

1:20

S… Speaker 1 (13)

بس است.

1:20

S… Speaker 2 (13)

قدمای ما استلاح موسیقی را در نقد شعر نداشتند

1:25

S… Speaker 2 (13)

و اصولا دست بندی های آنها در اینجا بگونی

1:29

S… Speaker 2 (13)

دیگری بوده است.

1:30

S… Speaker 2 (13)

آنچه ما به عنوان موسیقی مطرح می کنیم وزن،

1:35

S… Speaker 2 (13)

قافیه و ردیف و بخش امدهی از سنایه

1:39

S… Speaker 2 (13)

بدی ای را دربر می گیرد.

1:41

S… Speaker 2 (13)

سنایهی که به نهوی در شعر ایجاد تناسب می

1:45

S… Speaker 1 (13)

کند.

1:46

S… Speaker 2 (13)

وزن شعر

1:47

S… Speaker 2 (13)

این دو جمله را با هم مقایسه می کنیم.

1:50

S… Speaker 2 (13)

اگر

1:58

S… Speaker 2 (13)

از ما بپرسند کدام یکی از این دو جمله خوش آهنگ تر است شاید

2:02

S… Speaker 2 (13)

هم نظر باشیم که اولی و شاید کم تر فارسی زبانی باشد

2:06

S… Speaker 2 (13)

که تمایوز بین آهنگ این دو حس نکند.

2:10

S… Speaker 2 (13)

جمله اول مصراییست از مصنوی محیط اعظم

2:14

S… Speaker 2 (13)

عبدالقادر بیدل

2:17

S… Speaker 2 (13)

پابرگی محیط ارزم صرفی 112 و جمله

2:21

S… Speaker 2 (13)

دوم را ما با جا به جا کردن کلمات همان مصره

2:25

S… Speaker 1 (13)

ساخته ایم.

2:26

S… Speaker 2 (13)

روشن است که همه اختلاف ناشی از همین جا به جایست.

2:30

S… Speaker 2 (13)

در عبارت اول واجه ها به نهوی خاص مرتب

2:34

S… Speaker 2 (13)

شده و نوعی تناسب پدید آورده است که در دومی

2:38

S… Speaker 2 (13)

دیگر وجود ندارد.

2:40

S… Speaker 2 (13)

این تناسب در کجاست؟ مسلم است که در معنی کلمات

2:44

S… Speaker 2 (13)

نیست چون معنی در هر دو عبارت یکیست پس باید

2:48

S… Speaker 2 (13)

در پی تناسب آوایی باشیم که همان وزن شعر

2:52

S… Speaker 2 (13)

است برای شناخت وزن پیش از هر کاری بهتر

2:57

S… Speaker 2 (13)

است هجارا بشناسیم و جملات را به هجاهای سازندشان

3:01

S… Speaker 2 (13)

تجزیه کنیم

3:03

S… Speaker 2 (13)

هجا یک واحد گفتار است که با هر ضربه

3:07

S… Speaker 2 (13)

هوای ریه به بیرون رانده می شود.

3:10

S… Speaker 2 (13)

پاوراقی علم اروز و غافیه صفحه نه و

3:14

S… Speaker 2 (13)

ما تجزیه کلمات به هجاها را از دوری ابتدایی

3:19

S… Speaker 2 (13)

در مدارس به یاد داریم.

3:21

S… Speaker 2 (13)

حاصل تجزیه آن دو جمله چونین خواهد

3:25

S… Speaker 1 (13)

بود. نه فس تا ده

3:30

S… Speaker 1 (13)

مد دل

3:32

S… Speaker 1 (13)

ز جا می رود

3:37

S… Speaker 1 (13)

تا نفس

3:41

S… Speaker 1 (13)

دمد دل می رود

3:47

S… Speaker 1 (13)

ز جا

3:50

S… Speaker 2 (13)

در ظاهر تفاوت خاصی به نظر نمی رسد ولی با کمی

3:54

S… Speaker 2 (13)

دقت می بینیم که بعضی از این هجاها یک حرف دارد و

3:58

S… Speaker 2 (13)

بعضی دو حرف اگر ما هجاهای یک حرفی را هجای

4:02

S… Speaker 2 (13)

کتاه بنامیم و با علامت یو نشاندهیم

4:06

S… Speaker 2 (13)

و هجاهای دو حرفی را هجاهای بلند بنامیم

4:10

S… Speaker 2 (13)

و با علامت خط تیره مشخص کنیم چون این

4:14

S… Speaker 2 (13)

هجابندیی می توانیم نوشت نه

4:43

S… Speaker 2 (13)

هجای کتا

4:47

S… Speaker 2 (13)

هجای بلند نه هجای کتا فس هجای

4:52

S… Speaker 2 (13)

بلند ده هجای کتا مد هجای

4:56

S… Speaker 2 (13)

بلند دل هجای بلند می

5:00

S… Speaker 1 (13)

ای هجای بلند، ره هجای کتا،

5:04

S… Speaker 1 (13)

ود هجای بلند، زه هجای کتا و

5:08

S… Speaker 1 (13)

جا هجای بلند.

5:10

S… Speaker 2 (13)

اینجا دیگر تفاوت آشکار می شود و می توان حد زد

5:14

S… Speaker 2 (13)

که خوش آهنگی مصرا شعر بیدل ناشی

5:18

S… Speaker 2 (13)

از تناوب و ترتیب خاصه هجاهای کتا و بلند آن

5:22

S… Speaker 1 (13)

بود است.

5:22

S… Speaker 2 (13)

این حد سما وقتی تعیید می شود که مصرا دوم همان بیت

5:26

S… Speaker 1 (13)

را هم هجا بندی کنیم.

5:29

S… Speaker 2 (13)

ندانم نمویم کجا می رود؟ نه هجای

5:33

S… Speaker 1 (13)

کتا دا هجای بلند نم هجای

5:37

S… Speaker 1 (13)

بلند نه هجای کتا مو هجای

5:42

S… Speaker 1 (13)

بلند یم هجای بلند

5:46

S… Speaker 1 (13)

که هجای کتا، جا هجای بلند، می

5:50

S… Speaker 1 (13)

هجای بلند، ره هجای کتا، ود هجای

5:54

S… Speaker 1 (13)

بلند.

5:55

S… Speaker 2 (13)

ترتیب همان از که در مصره اول بود و نه تنها

5:59

S… Speaker 2 (13)

این بیت که همه شش هزار بیت مصنوی محیط

6:03

S… Speaker 2 (13)

اعظم چون این نظمی در هجاهای بلند و کتا دارد.

6:07

S… Speaker 2 (13)

یا به عبارت دیگر

6:08

S… Speaker 2 (13)

در همین وزن سروده شده است.

6:10

S… Speaker 2 (13)

به همین کار یعنی تفکیک شعر به هجاهای سازنده

6:14

S… Speaker 2 (13)

آن استلاحا تقتیع می گویند.

6:18

S… Speaker 2 (13)

با مثالهای بالا به این نتیجه گیری ساده می رسیم.

6:22

S… Speaker 2 (13)

گاهی ممکن است نظام خاصی در هجاها پدید آید

6:26

S… Speaker 2 (13)

که در سخن احساس خوش آهنگی و تناسب کند.

6:29

S… Speaker 2 (13)

در این صورت می گوییم آن سخن وزن دارد.

6:33

S… Speaker 2 (13)

حالا می توانیم این تعریف علمی را هم نقل کنیم.

6:37

S… Speaker 2 (13)

وزن شعر حاصل نظم و تناسب است که

6:41

S… Speaker 2 (13)

در صوتهای ملفوز ایجاد شده باشد پاور اقید

6:45

S… Speaker 2 (13)

وزن شعر فارسی صفحه 111 شناخت

6:49

S… Speaker 2 (13)

هجاها تقسیم بندی اولیهی که به هجاهای یک حرفی

6:54

S… Speaker 2 (13)

و دو حرفی انجام دادیم خالی از تسامح نبود

6:58

S… Speaker 2 (13)

در واقع تنوع هجاها خیلی بیشتر از این هاست هر هجای

7:02

S… Speaker 2 (13)

زبان فارسی

7:04

S… Speaker 2 (13)

اندازهی ویجه دارد و کمتر میتوان دو هجای یافت که

7:08

S… Speaker 2 (13)

دقیقا معادنه هم باشد.

7:09

S… Speaker 2 (13)

در این میان گوش انسان تفاوتهای ریز را درک

7:14

S… Speaker 2 (13)

نمی کند و در مجموع سن و هجا بیشتر نمی شناست.

7:18

S… Speaker 2 (13)

بنای وزنیز بران سه گذاشته می شود.

7:21

S… Speaker 1 (13)

هجای کتا، هجای بلند و هجای کشیده.

7:26

S… Speaker 2 (13)

پیش از آنکه ساختار صوتی اینها را نشاندهیم باید

7:30

S… Speaker 2 (13)

سامتها و مسوتها را

7:32

S… Speaker 2 (13)

بشناسیم.

7:33

S… Speaker 2 (13)

سامت حرف بدون حرکت است.

7:36

S… Speaker 1 (13)

مثل پ، د، می،

7:40

S… Speaker 1 (13)

ج و غیره.

7:42

S… Speaker 2 (13)

مسوط حرکتیست که به سامت داده می شود و

7:46

S… Speaker 2 (13)

دو گونه دارد.

7:47

S… Speaker 2 (13)

کتا و بلند.

7:48

S… Speaker 2 (13)

مسوطهای کتا همان فتحه، کسره و زمند.

7:52

S… Speaker 1 (13)

یعنی ا، ا، ا، او.

7:55

S… Speaker 2 (13)

مسوطهای بلند حرکتهای حاصل از حرف آ

8:00

S… Speaker 2 (13)

ای و او هستند وقتی به صورت

8:04

S… Speaker 1 (13)

آ ای و او عمل کنند پا ورقی

8:08

S… Speaker 2 (13)

این سه هفت در زبان فارسی گاهی نقش سامت دارند

8:12

S… Speaker 2 (13)

و گاهی نقش مسوت مثلا ا در

8:16

S… Speaker 2 (13)

عدب و عرضش سامت است ولی در راه و

8:21

S… Speaker 2 (13)

نام مسوت بلند

8:23

S… Speaker 2 (13)

همچنین واب و یه در کلمات ورزش،

8:27

S… Speaker 2 (13)

یاران، چلو و ری سامت هستند

8:31

S… Speaker 2 (13)

و در کلمات نور و شیر مسوط بلند.

8:35

S… Speaker 2 (13)

مثلا کلمه سعدی از این اجزا ساخته شده است.

8:39

S… Speaker 2 (13)

سامت سین به اضافه مسوط کتاه

8:43

S… Speaker 2 (13)

ا به اضافه سامت این به اضافه

8:47

S… Speaker 2 (13)

سامت دال به اضافه مسوط بلند ای.

8:52

S… Speaker 2 (13)

و به این ترتیب می توان هجاهای موجود در شعر

8:56

S… Speaker 2 (13)

فارسی را به این صورت دستبندی کرد.

8:59

S… Speaker 2 (13)

هجای کتا یا همان یو شکل سامت

9:03

S… Speaker 2 (13)

به اضافه مسوط کتا مثل ب، ش،

9:07

S… Speaker 1 (13)

ما.

9:08

S… Speaker 2 (13)

هجای بلند یا همان علامت خطتیه سامت

9:12

S… Speaker 2 (13)

به اضافه مسوط کتا به اضافه سامت مثل

9:17

S… Speaker 1 (13)

تر، دل، گل.

9:21

S… Speaker 2 (13)

سامت به اضافه مسوط بلند مثل پا،

9:25

S… Speaker 2 (13)

بی، مو، هجای کشیده، متشکل

9:30

S… Speaker 2 (13)

از دو علامت خط تیره و علامت یو.

9:33

S… Speaker 2 (13)

سامت به اضافه مسوط کتا به اضافه

9:37

S… Speaker 2 (13)

سامت به اضافه سامت مثل سنگ،

9:42

S… Speaker 1 (13)

اشق، اوفل.

9:44

S… Speaker 2 (13)

سامت به اضافه مسوط بلند به اضافه سامت

9:49

S… Speaker 2 (13)

مثل راز، شیر، حوش سامت

9:54

S… Speaker 2 (13)

به اضافه مسوط بلند به اضافه سامت به

9:58

S… Speaker 2 (13)

اضافه سامت

10:00

S… Speaker 1 (13)

مثل کارد، زیست، گوشت این تقسیم

10:04

S… Speaker 1 (13)

بندی علمی هجاهای موجود در زبان فارسیست در واقع

10:08

S… Speaker 1 (13)

گوش ما شش شکل متفاوت سامت ها و مسامت

10:12

S… Speaker 1 (13)

ها را در سه نوع دست بندی می کند و هرچند مثلا هجاهای

10:17

S… Speaker 1 (13)

پا و پر ساختار متفاوتی دارد

10:21

S… Speaker 1 (13)

برای ما یک سان می نماید و هر دو بلند

10:25

S… Speaker 1 (13)

به شمار می آید از این گذشته برای گوش انسان هجای

10:30

S… Speaker 1 (13)

کشیده هم در عمل معادل یک هجای بلند و یک هجای

10:34

S… Speaker 1 (13)

کتا حس می شود به طوری که می توان در وزن شعر آن

10:39

S… Speaker 1 (13)

را با دو علامت خط تیره و یو جای گذین

10:43

S… Speaker 1 (13)

کرد همین را در این مسرا از محیط اعظم می توان دید

10:47

S… Speaker 1 (13)

که هجای کشیده نیست

10:49

S… Speaker 1 (13)

با دو علامت خط تیره و یو معادل بوده است.

11:14

S… Speaker 1 (13)

بلند محیط اعظم صفحه 104 باز هم

11:18

S… Speaker 1 (13)

یاد آوری می کنیم که هجای کشیده دقیقا معادل یک

11:22

S… Speaker 1 (13)

هجای بلند و کتاه نیست بلکه مختصر اختلافی

11:26

S… Speaker 1 (13)

با آن دارد که گوش انسان در برابرش حساس نیست و

11:30

S… Speaker 1 (13)

هر دو را یکی می پندارد و از مسئله آواییست و

11:35

S… Speaker 1 (13)

مبنای آن تلفز واجه هاست نه شکل نوشتاری

11:39

S… Speaker 1 (13)

آنها

11:39

S… Speaker 1 (13)

در زبان فارسی همانند هر زبان دیگر در مواردی

11:44

S… Speaker 1 (13)

اختلافهایی میان شکل نوشتاری و تلفز کلمات

11:48

S… Speaker 1 (13)

دیده می شود که در همه موارد باید تلفز را ملاک

11:52

S… Speaker 1 (13)

دانست.

11:53

S… Speaker 1 (13)

این امر سبب بعضی استثناها و موارد خاص می

11:57

S… Speaker 1 (13)

شود که مهمترینشان را اینک فهرست می کنیم.

12:09

S… Speaker 1 (13)

خواب، خواهر، خیش و خرشید

12:13

S… Speaker 1 (13)

تلفز می شود و باید به همین گونه تقطی شود

12:17

S… Speaker 1 (13)

یعنی علامت های کتا و بلند، دوتا بلند،

12:22

S… Speaker 1 (13)

یک کتا و یه بلند و دو بلند و یک

12:26

S… Speaker 1 (13)

کتا

12:28

S… Speaker 1 (13)

هی آخر کلمه اگر غیر ملفوظ باشد

12:32

S… Speaker 1 (13)

فقط معادل مسوط کتاه کسره یا

12:36

S… Speaker 1 (13)

ای عمل می کند و بس آوراری این البته

12:40

S… Speaker 1 (13)

تلفز کنونی فارسی زبانان ایران است در قرون گذشته

12:44

S… Speaker 1 (13)

فتحه یا ا بود است و در افغانستان کنونی نیز همین

12:49

S… Speaker 1 (13)

گونه است بنابراین کلبه چون به صورت کلبه

12:53

S… Speaker 1 (13)

تلفز می شود معادل است با

12:57

S… Speaker 1 (13)

علامت های کتاه و بلند اما اگر حرف ه در

13:01

S… Speaker 1 (13)

تلفز بیاید همانند دیگر سامت ها خواهد بود چنان

13:05

S… Speaker 1 (13)

که در کلمه فربه میبینیم و این کلمه معادل

13:09

S… Speaker 1 (13)

است با دو علامت بلند

13:12

S… Speaker 1 (13)

سه، واو آخر کلمه گاهی به صورت

13:16

S… Speaker 1 (13)

مسوط بلند تلفز می شود.

13:18

S… Speaker 1 (13)

مثلا در مو و گاهی به صورت مسوط کتا.

13:23

S… Speaker 1 (13)

مثلا در زمیر تو.

13:24

S… Speaker 1 (13)

چهار، گاهی علف ابتدای کلمه در

13:29

S… Speaker 1 (13)

جمعه هزم می شود و دو کلمه با هم می چسبند.

13:32

S… Speaker 1 (13)

در این مورد نیز باید تلفز را ملاک دانست و علف

13:36

S… Speaker 1 (13)

را هزم کرد.

13:41

S… Speaker 1 (13)

بشنوین نهی چون شکایت می کند عملا به صورت بشنوین

13:46

S… Speaker 1 (13)

نهی چون شکایت می کند خانده می شود

13:49

S… Speaker 1 (13)

پاورری بعض این امکان حض را به حرف این نیز تسری

13:53

S… Speaker 1 (13)

دادن چنان که در این بیت از مهدی حمیدی شیرازی می بینیم

13:57

S… Speaker 1 (13)

که مهدی اخوان سالس در کتاب حریم سایه های

14:01

S… Speaker 1 (13)

سبز نقل و نقد کرده است یا چون من نیز

14:06

S… Speaker 1 (13)

تو را بوسگهی پنهان است که به تبلیس دگرگون

14:10

S… Speaker 1 (13)

کنی عنوانش را

14:12

S… Speaker 1 (13)

حریم سایه های سمز صفحه پانزده اخوان سالس

14:16

S… Speaker 1 (13)

این را غلطی آشکار می داند و سخنش درست به نظر می رسد چون

14:20

S… Speaker 1 (13)

هرچند حرف این در زبان فارسی تلفزی هماننده

14:24

S… Speaker 1 (13)

الف دارد در زبان گفتار در چون این مواردی هزم

14:28

S… Speaker 1 (13)

نمی شود و در تلفز می آید پنج

14:32

S… Speaker 1 (13)

حروف تشدیدار اگر واقعا مشدد تلفز

14:36

S… Speaker 1 (13)

شوند معادل دو حرف یکسان عمل می کنند اولی ساکن

14:40

S… Speaker 1 (13)

و دومی متحرک یعنی علت را باید در تقدی

14:44

S… Speaker 1 (13)

علت نوشت و معادل دو حرف بلندان

14:49

S… Speaker 1 (13)

است ولی این اول قصه است ما پیشتر هم گفته ایم و حالا مکرر

14:53

S… Speaker 1 (13)

می کنیم که عملا اندازه ثابتی برای این سن و هجا

14:57

S… Speaker 1 (13)

وجود ندارد

15:00

S… Speaker 1 (13)

هجاهای واجه های زبان فارسی عملا کوتاهتر

15:04

S… Speaker 1 (13)

یا بلندتر از قاعده هستند.

15:06

S… Speaker 1 (13)

مثلا دو هجای ساز و لاک طبق قاعده

15:10

S… Speaker 2 (13)

کشیده به شمار می آیند.

15:11

S… Speaker 1 (13)

ولی نمی توان انکار کرد که اولی عملا

15:16

S… Speaker 1 (13)

بلندتر از دومی تنفذ می شود.

15:18

S… Speaker 1 (13)

این تفاوت وقتی آشکارتر می شود که در شعر به کار روند.

15:22

S… Speaker 1 (13)

کافیست در این بیت بیدل به جای ساز لاک

15:27

S… Speaker 1 (13)

بگذاریم و تفاوت آهنگ را ببینیم.

15:30

S… Speaker 1 (13)

حس می شود که گویی وزن شعر چیزی کم دارد.

15:33

S… Speaker 1 (13)

به حریفان زموج می نرسید.

15:36

S… Speaker 1 (13)

آنچه از تار ساز می رسدم.

15:39

S… Speaker 1 (13)

بیتوان گفت لاک هجای کشیده

15:43

S… Speaker 1 (13)

است.

15:44

S… Speaker 1 (13)

ولی به خاطر نوع خاص حروف خود قدری

15:48

S… Speaker 1 (13)

کتاهتر از هجاهای کشیدی دیگر است و به هجای بلند

15:53

S… Speaker 2 (13)

نزدیک شده است.

15:54

S… Speaker 1 (13)

آیا به راستی هجاهایی نداریم که از این حد هم گذشته

15:58

S… Speaker 1 (13)

باشند؟ یعنی طبق ساختار سامت ها و مسابت ها

16:02

S… Speaker 1 (13)

هجای کشیده به شما را آیند ولی در عمل امتدادشان

16:07

S… Speaker 1 (13)

از یک هجای بلند بیشتر نباشد؟ بله داریم

16:11

S… Speaker 1 (13)

و بسیار هم داریم.

16:12

S… Speaker 1 (13)

می توان گفت تقریبا همه هجاهای کشیده ای که در آنها سامت

16:16

S… Speaker 1 (13)

نون بعد از مساوت بلند می آید هجای بلند

16:21

S… Speaker 2 (13)

به شما را می آیند.

16:22

S… Speaker 1 (13)

مثل جان، دین و خون.

16:25

S… Speaker 1 (13)

این ها هرچند طبق شناختی که از سامت ها و مساوت ها داریم

16:30

S… Speaker 1 (13)

هجای کشیده است در تنفذ به مرز هجای بلند

16:34

S… Speaker 1 (13)

نزدیک می شود و عملا در گوش اثری معادل جن،

16:39

S… Speaker 1 (13)

دن و خون می دهد از همین روی

16:43

S… Speaker 1 (13)

است که در کتاب های اروز می گویند باید در تقتی

16:48

S… Speaker 1 (13)

حرف نون بعد از مساوت بلند را برداشت و مثلا

16:52

S… Speaker 1 (13)

جان را به جا

16:54

S… Speaker 1 (13)

و دین را به دی و خون را به خوب تبدیل کرد تا

16:58

S… Speaker 1 (13)

هجای بلند به شما را آید.

17:00

S… Speaker 1 (13)

نکشیده.

17:01

S… Speaker 1 (13)

متاسفانه نویسندگان این کتاب ها کمتر در پی

17:05

S… Speaker 1 (13)

توجیح و تفسیر این قاعده برمی آیند تا دلیل موسیقایی

17:10

S… Speaker 1 (13)

آن را روشن کنند و توضیح دهند که چرا از میان این همه

17:14

S… Speaker 1 (13)

حروف فارسی فقط نون در تقدی ساقط می شود.

17:18

S… Speaker 1 (13)

به هر حال هجاهای از نوع جان، دین و خون

17:22

S… Speaker 1 (13)

تقریبا همیشه معادل هجای بلند تنفذ می شود.

17:26

S… Speaker 1 (13)

ولی فراموش نکنیم که گفتیم تقریبا همیشه.

17:30

S… Speaker 1 (13)

یعنی این امر نیز استثناهایی دارد که متاسفانه

17:34

S… Speaker 1 (13)

نویسندگان کتابهای اروز از این نیز غافل بودند.

17:38

S… Speaker 1 (13)

کلمه جانور یکی از استثناهاست.

17:41

S… Speaker 1 (13)

هجای جان این کلمه برخلاف این قاعده به

17:45

S… Speaker 1 (13)

شکل لجوجانهی در حد فاصله بلند و کشیده قرار

17:50

S… Speaker 1 (13)

گرفته و حتی به کشیده نزدیکتر است.

17:53

S… Speaker 1 (13)

به همین سبب سهراب سپهری در اینجا ترجیح داده

17:57

S… Speaker 1 (13)

است که آن را هجای کشیده تلقی کند.

17:59

S… Speaker 1 (13)

جانور را در نور، جانور را در ظلمت دیدم.

18:04

S… Speaker 1 (13)

پابرقی منتخب اشعار سهراب سپهری صدای

18:08

S… Speaker 1 (13)

پای آب صفحه 103 این شعر شعر نو

18:12

S… Speaker 1 (13)

است و با شیوی بررسی وزن شعر نو در آینده آشنا

18:17

S… Speaker 1 (13)

خواهیم شد به هر حال همین را داشته باشیم که جانور در اینجا

18:21

S… Speaker 1 (13)

هموزن مساوت بلند کتا بلند

18:25

S… Speaker 1 (13)

عمل کرده و بنابراین جان آن برخلاف دیگر

18:29

S… Speaker 1 (13)

جاها هجای کشیده است

18:32

S… Speaker 1 (13)

و حاجی محمد اسمایل سیاه از شاعران تنز سرای

18:36

S… Speaker 1 (13)

افغانستان آنگاه که میخواسته این کلمه را در جای معادل

18:41

S… Speaker 1 (13)

دو هجای بلند بیاورد به جنور تبدیلش

18:45

S… Speaker 2 (13)

کرده است.

18:46

S… Speaker 1 (13)

چون میدانسته است که جانور هرچند متابق قاعده است گویا

18:50

S… Speaker 2 (13)

چیزی اضافه دارد.

18:52

S… Speaker 1 (13)

محبشان پیش تو چون پهلوی توتی اک

18:56

S… Speaker 1 (13)

اک پاورقی اک

19:00

S… Speaker 1 (13)

اک اک یا زاق دشتی.

19:03

S… Speaker 1 (13)

گلروخان نزد تو چون گرد ملائک جنور

19:07

S… Speaker 1 (13)

پاورقی سیاه سپید اندرون صفیه

19:11

S… Speaker 1 (13)

96 این دو نوشتر براحتی ثابت می کند که جان

19:16

S… Speaker 1 (13)

در جانور با جان مثلا در جاندار فرق دارد

19:20

S… Speaker 1 (13)

پاورقی جانور در محاوره مردم ایران به صورت

19:24

S… Speaker 1 (13)

جانور تغییر شکل یافته و در بعضی نقاط افغانستان

19:29

S… Speaker 1 (13)

حتی به صورت جناور

19:31

S… Speaker 1 (13)

ولی جاندار را کسی تغییری نداده است.

19:34

S… Speaker 1 (13)

این دلیلی ندارد جز همین بی سرنوشتی هجایی

19:38

S… Speaker 1 (13)

جان در جانور.

19:39

S… Speaker 1 (13)

در چون این جاهاییست که نارسای قوانین مطلق نگرانی

19:44

S… Speaker 1 (13)

اروزیان ما آشکار می شود.

19:46

S… Speaker 1 (13)

شناوری هجاها واقعا مانه قاطعیت قوانین

19:50

S… Speaker 1 (13)

می شود و فقط با تحلیل های موسیقایی می توانیم از

19:55

S… Speaker 1 (13)

این سردرگومی رهای یابیم.

20:00

S… Speaker 1 (13)

وانین ما سرپیچی می کند.

20:01

S… Speaker 1 (13)

نظیر این سرپیچی را در جهت مخالفش در کلمه

20:05

S… Speaker 1 (13)

آلب ارسلان می توان دید.

20:07

S… Speaker 1 (13)

هجای آل طبق قاعده کشیده است.

20:10

S… Speaker 1 (13)

ولی سنایی دو بار در یک بیت آن را در برابر یک

20:14

S… Speaker 1 (13)

هجای بلند می گذارد.

20:15

S… Speaker 1 (13)

بدون این که پرشی در وزن شرش روخ دهد.

20:19

S… Speaker 1 (13)

سر آلب ارسلان دیدی زرفعت رفته بر گردون

20:23

S… Speaker 1 (13)

به مر و تا کنون در گل تن آلب ارسلان

20:27

S… Speaker 1 (13)

بینی.

20:28

S… Speaker 1 (13)

پابرگی دیوان سنایی صفحه 710 در

20:32

S… Speaker 1 (13)

فرهنگ ها این کلمه به صورت البرسلان هم آمده است.

20:36

S… Speaker 1 (13)

به هرهار البرسلان در وزن شعر سنایی به

20:40

S… Speaker 1 (13)

صورت طبیعی جا می افتد و در اصل بحث ما تفاوتی

20:45

S… Speaker 1 (13)

نمی کند.

20:45

S… Speaker 1 (13)

اما دامنه این استثناها به همینجا ختم نمی شود.

20:49

S… Speaker 1 (13)

بسیاری از کلمات فرهنگی که وارد زبان فارسی شده

20:53

S… Speaker 1 (13)

است نیز از قوانین ما سرباز می زنند.

20:56

S… Speaker 1 (13)

چون وزن شعر فارسی بر اساس ساختار موسیقای

21:00

S… Speaker 1 (13)

کلمات فارسی یا عربی بناشده است.

21:04

S… Speaker 1 (13)

پاورگی مبنای وزن در همه زبانها یکسان

21:08

S… Speaker 1 (13)

نیست و در هر زبان شکلی خاص دارد.

21:11

S… Speaker 1 (13)

در بعضی زبانها تعداد، در بعضی اختلاف شدت

21:15

S… Speaker 1 (13)

تلفز، در بعضی زیر یا بمبودن و در بعضی کمیت

21:20

S… Speaker 1 (13)

هجاها ملاک است.

21:21

S… Speaker 1 (13)

وزن شعر در فارسی و عربی بر مبنای کمیت

21:25

S… Speaker 1 (13)

است.

21:26

S… Speaker 1 (13)

و در انگلیسی بر ممنای شدت تلفز بنابراین طبیعی

21:30

S… Speaker 1 (13)

است که حضور واجه های انگلیسی در شعر فارسی یا برعکس

21:34

S… Speaker 1 (13)

چون این ناهنجاری هایی در پید داشته باشد.

21:38

S… Speaker 1 (13)

هجای تاک در زبان فارسی کشیده است و در شعر

21:42

S… Speaker 1 (13)

ما هم بسیار آمده است ولی همین هجا در کلمه فرنگی

21:46

S… Speaker 1 (13)

تاکسی به سوی هجای بلند میل می کند.

21:49

S… Speaker 1 (13)

درست بر خلاف قاعده واجه های فارسی.

21:52

S… Speaker 1 (13)

البته کار برد کلمه تاکسی در شعرهای جدی مادران

21:56

S… Speaker 1 (13)

حد نبوده است که بتوان شاهد مثالهایی برایش فراهم

22:01

S… Speaker 1 (13)

کرد ولی در شعر تنزی از عبالفرد زروی

22:05

S… Speaker 1 (13)

نسراباد این کلمه در دو جای به دو صورت متفاوت

22:09

S… Speaker 1 (13)

آمده است یعنی شاعر بار اول هجای کتا

22:14

S… Speaker 1 (13)

را بلند تلقی کرده است و بار دیگر کشیده به خوبی

22:18

S… Speaker 1 (13)

می شود حس کرد که در شکل نخست

22:21

S… Speaker 1 (13)

وزن شر خوش آهنگتر است در حالی که شکل دوم

22:25

S… Speaker 1 (13)

با قاعده هجابندی مطابقت دارد.

22:28

S… Speaker 2 (13)

1.

22:29

S… Speaker 1 (13)

تاکسی نگه نداشت.

22:31

S… Speaker 1 (13)

تاکسی فرشته بود که با اگزوزی خراب میرفت

22:36

S… Speaker 1 (13)

لا کتاب.

22:37

S… Speaker 2 (13)

2.

22:38

S… Speaker 1 (13)

یک تاکسی رسید و همان لحظه با شتاب شعبان

22:42

S… Speaker 1 (13)

بدون همهمه دران نشست و رفت البته با رباب

22:47

S… Speaker 1 (13)

بابرقی قند مکرر مجموعه 27 قطعه

22:51

S… Speaker 1 (13)

شعر نوع گلاغایی صفحه 47 همچنین از آل

22:56

S… Speaker 1 (13)

در آلمان ناس در جیمناستیک و لاس در لاستیک

23:00

S… Speaker 1 (13)

در شعر ایرد میرزا که هر سه بلند عمل می کند نکشیده

23:05

S… Speaker 1 (13)

فرد دانی چرا ز آلمان است در قشون کچل

23:10

S… Speaker 1 (13)

فراوان است.

23:11

S… Speaker 1 (13)

به گاه جست و خیز جیمناستیک توگوی

23:16

S… Speaker 1 (13)

هست اعزاشان ز لاستیک.

23:19

S… Speaker 1 (13)

پاورقی افکار و آثار ایراج میرزا صفحات 72

23:23

S… Speaker 1 (13)

و 355 در این میانه هجاهایی

23:27

S… Speaker 1 (13)

هم داریم که بین کوتاه و بلند شناورند و هرچند بیشتر

23:32

S… Speaker 1 (13)

کوتاه به شمار می آیند گاهی به صورت بلند هم می توانند

23:36

S… Speaker 1 (13)

به کار روند مثل هجای آخر کلمات مختوم

23:40

S… Speaker 1 (13)

به کسری اضافه با این اصاف حالا یک بیت دیگر از

23:44

S… Speaker 1 (13)

محیط اعظم را تختی می کنیم

23:47

S… Speaker 1 (13)

اصل بیت این است.

23:48

S… Speaker 1 (13)

نگردون گل انجم آورده است.

23:51

S… Speaker 1 (13)

همان شوخی جام گل کرده است.

23:54

S… Speaker 1 (13)

پاورقی محیط اعظم صفحه 99.

23:58

S… Speaker 1 (13)

و با ملاحظاتی که گفته شد آن صورت نوشتاری

24:02

S… Speaker 1 (13)

چونین تلفز می شود.

24:03

S… Speaker 1 (13)

نگردون گل انجم آورده

24:08

S… Speaker 1 (13)

است. همان شوخی جام گل کرده

24:13

S… Speaker 1 (13)

است.

24:13

S… Speaker 1 (13)

و این صورت آوایی چونین تقطیی دارد.

24:16

S… Speaker 1 (13)

نه هجای کتا

24:20

S… Speaker 1 (13)

گر بلند دون بلند گه کتا

24:25

S… Speaker 1 (13)

ل بلند ان بلند جه کتا

24:29

S… Speaker 1 (13)

ما بلند ور بلند ده کتا

24:35

S… Speaker 1 (13)

است کتا و بلند ه

24:39

S… Speaker 1 (13)

کتا، من، بلند، شو، بلند، خه،

24:44

S… Speaker 1 (13)

کتا، یه، بلند، جا، بلند، مه،

24:48

S… Speaker 1 (13)

کتا، گل، بلند، کر، بلند، ده،

24:52

S… Speaker 1 (13)

کتا، است، کتا و بلند.

24:55

S… Speaker 1 (13)

چنان که گفتیم دون هجای بلند است، نکشیده.

24:59

S… Speaker 1 (13)

ا کلمه آورده در تلفز هست شده است و

25:03

S… Speaker 1 (13)

ده در کلمات آورده و کرده.

25:07

S… Speaker 1 (13)

عملا ده خانده می شود.

25:09

S… Speaker 1 (13)

هجای آخر گل از سامت لعه و کسری اضافه

25:13

S… Speaker 1 (13)

تشکیل شده است و چون این نوع هجا می تواند هم بلند

25:17

S… Speaker 1 (13)

تلفز شود و هم کتا ما مختاریم هر یک از این

25:21

S… Speaker 1 (13)

دو صورت را انتخاب کنیم.

25:23

S… Speaker 1 (13)

طبعا ما همان را انتخاب باییم کرد که با نظام هجابندی

25:28

S… Speaker 1 (13)

مسرائه نخست و البته وزن کل شعر

25:32

S… Speaker 1 (13)

همه هنگ باشد.

25:33

S… Speaker 1 (13)

یعنی هجای بلند.

25:35

S… Speaker 1 (13)

چون در این وزن هجای پنجم بلند است همچنین است هجای

25:39

S… Speaker 1 (13)

آخر کلمی شوخی که یه است با کسری اضافه

25:44

S… Speaker 1 (13)

تصور نکنید که ما این همه قاعده و استثنار را تراشیده ایم

25:48

S… Speaker 1 (13)

تا وزن آن بیت درست شد ما فقط شعر را همانگونی

25:52

S… Speaker 1 (13)

که در تلفز می آید نوشتیم و این خاصیت زبان فارسی

25:57

S… Speaker 1 (13)

است که شیوه ی تلفز واجگان آن در مواردی با شکل

26:01

S… Speaker 1 (13)

نوشتاری تفاوت دارد

26:03

S… Speaker 1 (13)

اگر همین شعر را با قواعد آوانگاری یا فونتیک

26:07

S… Speaker 1 (13)

بنویسیم خواهیم دید که هیچ استثنائی درکار

26:11

S… Speaker 1 (13)

نیست و ما عملا شعر را آنچنان که می خانیم تقدی

26:15

S… Speaker 1 (13)

کرده ایم.

13

Summary

Ask AI About This Transcript