VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K

May 11, 2026 12:03 · 8:12:03 · Spanish · Whisper Turbo · 7 speakers
Qoraalkani wuxuu dhacayaa maanta. Kordhinta kaydinta joogtada ah →
Soo bandhigida oo keliya
1:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
días para todos,
1:18
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estimados estudiantes,
1:20
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
les damos la cordial bienvenida a este sexto,
1:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esta sexta versión del workshop de ciencias básicas,
1:28
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en donde vamos a tener bastantes aprendizajes en
1:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estas tres jornadas,
1:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en estos tres días,
1:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en donde nos acompañarán expertos en los temas relacionados
1:39
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de biología,
1:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
química,
1:41
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
física,
1:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
matemáticas,
1:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estadística y ciencia de datos.
1:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a todos ustedes,
1:47
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
darles la bienvenida a este espacio que
1:51
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
será de gran conocimiento para
1:55
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
cada uno de ustedes y obviamente invitarlos
2:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a que no solamente nos acompañen en esta primera jornada,
2:03
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sino que también estén con nosotros el día de mañana y el día jueves.
2:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Muchas gracias.
2:09
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Vamos entonces a iniciar con la apertura de este evento
2:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
del workshop de Ciencias Básicas con las palabras de la doctora
2:18
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Gabriela.
2:24
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Bueno, muy buenos días para todos.
2:26
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Es para mí un honor dar apertura al sexto workshop en
2:30
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ciencias básicas,
2:31
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ciencias básicas en la era de la inteligencia artificial,
2:34
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un espacio que hoy precisamente nos convoca con un propósito
2:38
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
común que es reflexionar,
2:40
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
aprender y proyectar el papel de las ciencias fundamentales en
2:44
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un mundo cada vez más dinámico,
2:46
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
interconectado y mediado por la tecnología.
2:49
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Reciban un cordial saludo todos los participantes,
2:52
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
docentes,
2:53
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
investigadores,
2:54
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estudiantes,
2:55
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
conferencistas nacionales e internacionales,
2:58
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
así como cada una de nuestras instituciones aliadas que hacen
3:02
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
posible también la realización de este encuentro académico.
3:06
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Hoy no solamente inauguramos un evento,
3:08
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues damos inicio a un escenario de diálogo,
3:11
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sobre todo de diálogo interdisciplinar,
3:14
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde la biología,
3:15
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la química,
3:16
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
las matemáticas,
3:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la física,
3:18
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la estadística y la ciencia de los datos convergen para
3:22
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ofrecernos una mirada integral del conocimiento.
3:26
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En este sentido,
3:27
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
este workshop representa una oportunidad invaluable para
3:32
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
reconocer cómo las ciencias básicas continúan siendo ese pilar
3:36
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sobre el cual se construyen los avances científicos,
3:40
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
tecnológicos y de nuestra sociedad.
3:42
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Además,
3:43
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esta fecha también adquiere un significado especial
3:47
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ya que en el mes de abril también se conmemora el Día Mundial de la Cuántica,
3:51
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
una iniciativa global que busca acercar a la sociedad a uno
3:55
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de los campos más fascinantes y revolucionarios de la ciencia,
3:59
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la física cuántica.
4:00
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y en conmemoración nos invita también a reflexionar sobre
4:04
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
cómo conceptos.
4:05
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que en su momento también parecían abstractos como la dualidad,
4:09
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
onda -partícula o el comportamiento probabilístico de la materia,
4:13
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
hoy sustenta desarrollos tan relevantes como la computación
4:17
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
cuántica,
4:18
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la criptografía y nuevas formas de entender la información.
4:21
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Sin duda,
4:22
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
también es un reconocimiento de que las ciencias básicas son
4:27
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ese punto de partida de grandes transformaciones.
4:31
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y bueno,
4:32
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues en este contexto también donde la inteligencia artificial,
4:36
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el análisis de datos,
4:37
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la automatización están redefiniendo la manera
4:41
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en que entendemos el mundo,
4:43
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues las ciencias básicas no pierden vigencia,
4:46
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por el contrario,
4:46
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se fortalecen.
4:48
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y son ellas las que nos brindan esos fundamentos teóricos,
4:51
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
metodológicos y experimentales que permiten interpretar,
4:55
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
modelar y transformar la realidad.
4:57
S… Speaker 3 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
A lo largo de estas jornadas...
5:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
tendremos la oportunidad de explorar temas de gran relevancia.
5:04
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Pues iniciamos con el workshop de biología,
5:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde se abordarán aspectos relacionados con la conservación de especies
5:12
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y la bioingeniería,
5:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
recordándonos la importancia de comprender la vida desde una perspectiva
5:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
científica y sostenible.
5:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Posteriormente en la jornada de química reflexionaremos sobre la transformación
5:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de residuos.
5:25
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en compuestos de valor y la evolución del análisis químico,
5:28
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
evidenciando cómo esta disciplina aporta soluciones concretas
5:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a problemáticas ambientales e industriales.
5:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En nuestro segundo día,
5:37
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
las matemáticas y la física nos invitan también
5:41
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a comprender los principios que rigen el universo.
5:44
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
desde la elegancia de los modelos matemáticos hasta la complejidad de los fenómenos
5:49
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
físicos, integrando además herramientas modernas como la programación,
5:53
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la robótica y la inteligencia artificial.
5:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y finalmente en el tercer día la estadística y la ciencia
6:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de datos nos mostrarán cómo ese análisis riguroso de la información
6:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
permite generar conocimiento útil tomar decisiones fundamentales
6:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y aportar soluciones a problemáticas sociales económicas
6:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y científicas
6:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Quiero resaltar de manera muy especial la participación de
6:20
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
nuestros semilleros de investigación,
6:21
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
quienes con su entusiasmo,
6:23
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
compromiso y pensamiento crítico representan el futuro de la ciencia.
6:27
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Su presencia en este evento no solo enriquece las discusiones,
6:31
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sino que reafirma la importancia de seguir fortaleciendo la formación
6:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
investigativa desde etapas tempranas.
6:38
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
De igual forma,
6:39
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
expreso un agradecimiento a nuestros conferencistas,
6:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
quienes también han aceptado compartir su conocimiento,
6:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
experiencia y trayectoria con todos nosotros y su aporte
6:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
es fundamental para el crecimiento académico y profesional de nuestra comunidad.
6:55
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
A nuestras universidades aliadas,
6:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
gracias por creer también en este proyecto,
7:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por aportar en estos espacios de construcción colectiva
7:04
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y por contribuir al fortalecimiento de redes académicas que
7:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
trascienden fronteras.
7:11
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Este workshop también es una iniciativa a cuestionarnos,
7:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a salir de nuestra zona de confort,
7:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a conectar disciplinas y a pensar de manera crítica sobre el
7:21
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
papel que desempeñamos como actores en la generación y la aplicación
7:25
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
del conocimiento.
7:26
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Las ciencias básicas no son estáticas,
7:29
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
evolucionan con nosotros y nos exigen también una actitud constante
7:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de aprendizaje,
7:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
adaptación e innovación.
7:36
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Los invito a participar activamente en cada una de las actividades,
7:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a formular preguntas,
7:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a compartir ideas y a construir conocimiento de manera colaborativa.
7:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Aprovechemos este espacio no solamente para aprender,
7:49
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sino también para inspirarnos y proyectar nuevas posibilidades.
7:54
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Que este workshop de ciencias básicas sea el punto de encuentro para el
7:58
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
conocimiento,
7:59
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la reflexión,
8:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la innovación y que cada uno de nosotros se lleve
8:04
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
no solamente esos aprendizajes nuevos,
8:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sino también la motivación para seguir aportando al desarrollo
8:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
científico y tecnológico de nuestro entorno.
8:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Bienvenidos y bienvenidas y disfrutan de este viaje hacia el conocimiento
8:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y la innovación.
8:18
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Muchas gracias,
8:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
profe Diana.
8:26
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Bueno, muy buenos días a todos.
8:28
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Les damos la más cordial bienvenida al Workshop de
8:32
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Biología, un espacio académico que hace parte del sexto Workshop
8:36
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en Ciencias Básicas de la Escuela de Ciencias Básicas,
8:40
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Tecnología e Ingeniería de la UNAT.
8:41
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Este espacio está diseñado para fortalecer las competencias
8:46
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
científicas y promover la comprensión de la biología como una
8:50
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
disciplina clave para la interpretación y transformación del
8:54
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
mundo que nos rodea.
8:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En esta jornada abordaremos dos enfoques fundamentales
8:59
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de la biología contemporánea,
9:01
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la conservación de la biodiversidad y la bioingeniería
9:06
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
inspirada en sistemas biológicos,
9:08
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
destacando su impacto en la sostenibilidad y la innovación.
9:13
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Agradecemos la participación de nuestros conferencistas invitados,
9:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
así como de los estudiantes y docentes que nos acompañan
9:21
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el día de hoy.
9:23
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Iniciamos con nuestra conferencia internacional titulada Conservación
9:28
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de una especie de cotorra endémica del Caribe.
9:30
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Nos acompaña el doctor Brian Ramos Huivas.
9:35
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
El doctor Ramos es biólogo de la Universidad de Puerto Rico,
9:39
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Mayagüez,
9:40
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde también obtuvo su título de Master of Science.
9:43
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Asimismo,
9:44
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
es doctor en Biología de la New Mexico State University en
9:49
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Estados Unidos.
9:50
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Actualmente se desempeña en el Departamento de Recursos Naturales y
9:54
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Ambientes de Puerto Rico,
9:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde trabaja directamente en el manejo
10:00
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
protección y conservación de uno de los bosques montanos
10:04
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
más importantes de la isla participando en iniciativas
10:08
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de manejo forestal prevención de incendios restauración
10:12
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ecológica y educación ambiental le damos la bienvenida
10:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y lo invitamos a compartir su conferencia sí
10:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
buenos días
10:26
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Buenos días,
10:27
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
te escuchamos perfecto y ya vemos tu pantalla.
10:29
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Ya la presentación.
10:30
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Muy buenos días,
10:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
gracias por la introducción.
10:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Como ya dijeron,
10:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
mi nombre es Brian Ramos Guiva,
10:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
soy de Puerto Rico,
10:36
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
soy natural del pueblo de Mayagüez,
10:38
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
al oeste de la isla.
10:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por 22,
10:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
23 años más o menos estuve trabajando en el programa de recuperación
10:47
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y la introducción de la cotorra puertorriqueña,
10:49
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que es un loro.
10:52
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y hace apenas,
10:53
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
desde el 2022,
10:54
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estoy trabajando como oficial de manejo en el Bosque Estatal de Maricao.
10:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y una de mis funciones adicionales,
10:59
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
aparte de ser el oficial de manejo,
11:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
también dirijo el programa de salud forestal desde el 2023
11:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
-2024 más o menos.
11:07
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Pues hoy les voy a discutir
11:11
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un poquito acerca del manejo forestal y de conservación de especies en predestinción,
11:16
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
como ya mencionaron.
11:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y también voy a abarcar un poquito sobre la ética y el
11:21
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
uso de la inteligencia artificial y cómo converge esto en la conservación.
11:26
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
El primer objetivo va a ser básicamente
11:30
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
una breve introducción de lo que es el manejo
11:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
forestal.
11:36
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Luego vamos a hablar de lo que fue mi tesis doctoral del programa
11:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de la Cotorra puertorriqueña.
11:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En adición,
11:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el próximo objetivo sería hablar un poco de la...
11:47
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ética en el uso de la inteligencia artificial y cómo podríamos integrar
11:52
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la inteligencia artificial básicamente a la conservación.
11:55
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
El manejo forestal,
11:58
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
si lo vamos a definir algo sencillo,
12:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
es la planificación y ejecución de prácticas para mantener la
12:04
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
salud, productividad y biodiversidad de los bosques a
12:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
largo plazo.
12:09
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
El principal objetivo básicamente es mantener esa sostenibilidad manteniendo
12:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la biodiversidad de un bosque.
12:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y tratar de mantener a la misma vez esos servicios ecosistémicos que nos provee a
12:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
nosotros como seres humanos y a nuestra comunidad.
12:22
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
¿Y cuáles serían estos servicios?
12:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Básicamente el agua en Puerto Rico,
12:26
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por ejemplo,
12:27
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el caso de Puerto Rico,
12:28
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la mayoría o casi todo el agua viene de los bosques,
12:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde se colecta el agua de lluvia,
12:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
baja por los cuerpos de agua por los ríos y las quebradas,
12:37
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
llega uno a embarse y de ahí se obtiene el agua dulce
12:41
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
para consumo de las personas.
12:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
También es importante entender que el manejo
12:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
forestal tenemos que mantener la biodiversidad de un hábitat,
12:53
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
porque el hábitat ser más diverso,
12:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por ejemplo, nos ayuda a mitigar los disturbios como son en nuestro caso.
13:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Los huracanes y otros eventos atmosféricos,
13:04
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
mientras mayor biodiversidad tú tengas un medio ambiente,
13:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
más rápido se recuperan los
13:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
bosques en un área.
13:12
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Si ocurre un incendio,
13:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
lo mismo.
13:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Si tiene mayor biodiversidad,
13:16
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
va a haber especies que están mejoradas y rápido vuelve a regenerar y comienza
13:20
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la sucesión ecológica.
13:22
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y en adición a eso,
13:23
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues los beneficios sociales,
13:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
como por ejemplo la recreación,
13:26
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
hay personas que van a los bosques a distraerse,
13:29
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
salir del día a día y compartir en familia,
13:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
hacer ejercicio.
13:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por lo tanto,
13:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
son cosas que dentro del manejo forestal tenemos que tomar en consideración y
13:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
tratar de que todo funcione en armonía.
13:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En el contexto en Puerto Rico,
13:45
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el Departamento de Recursos Naturales y Ambientales,
13:48
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que es la entidad por la cual yo trabajo,
13:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se encarga de manejar los bosques.
13:52
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y de esto hay aproximadamente unas 72 áreas naturales las cuales
13:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la agencia maneja.
13:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Pero esto está bajo múltiples
14:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
presiones.
14:02
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por ejemplo,
14:03
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
eventos climáticos extremos,
14:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
incendios forestales y las plagas que pueden acabar
14:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
con un ecosistema.
14:12
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Los huracanes,
14:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por ejemplo, cuando
14:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pasa un huracán de una categoría intensa puede acabar con casi toda la vegetación.
14:23
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Entonces eso le brinda oportunidad y debilitar árboles y matar árboles.
14:27
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y eso provee la oportunidad para que insectos como los escarabajos
14:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
tomen oportunidad de estos árboles que están débiles y se propaguen rápidamente.
14:36
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y si no se toma acción,
14:38
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
puede ser algo bastante negativo
14:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
para el medio ambiente.
14:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Los fuegos forestales.
14:45
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En Puerto Rico no ocurren fuegos forestales naturales,
14:48
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
todos son causados por el hombre.
14:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Alguna actitud negligente o tan simple y sencillamente irresponsabilidad
14:54
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de las personas.
14:55
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por lo tanto,
14:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
actividad antropogénica es la principal...
15:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
causa de los incendios que hay en Puerto Rico.
15:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y como pudieron ver en este corto videíto,
15:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
todo lo que está bajo doser,
15:07
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
básicamente el fuego lo consume,
15:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
incluyendo los animales que viven allá abajo,
15:12
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que no pueden escapar al fuego.
15:14
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y otras actividades de deforestación que muchas veces no están planificadas
15:18
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y no se hacen como se debe.
15:20
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Entonces,
15:21
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esto provee también oportunidades para que,
15:23
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
eventualmente,
15:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
potencialmente,
15:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la oportunidad para que plagas se propaguen en un área.
15:27
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Al tú de forestar especies nativas,
15:29
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estarías permitiendo también que se introduzcan especies
15:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
introducidas que pueden
15:39
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
convertirse también en una competencia que puede desplazar las
15:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
especies nativas,
15:44
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que son las especies invasivas.
15:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Lo mismo el fuego,
15:47
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el murracane.
15:48
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pueden causar que las especies invasivas tomen control de un área.
15:51
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Una de las herramientas que utilizamos,
15:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por ejemplo,
15:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el programa de salud portal,
15:58
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que básicamente se enfoca en la vigilancia continua para
16:03
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
detección temprana y la educación para prevenir los impactos ecológicos de
16:07
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
las plagas.
16:09
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Utilizamos herramientas como trampas,
16:11
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
como esta que vemos aquí.
16:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que mide más o menos como cuatro pies de alto,
16:18
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se engancha en un área,
16:20
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un bosque, donde entendemos que puede haber algún tipo de plaga,
16:23
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
otra simple y sencillamente para monitorear.
16:25
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Se le coloca una ferrohormona y esta ferrohormona atrae una especie
16:29
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en específico,
16:30
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde caen aquí,
16:32
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esto es en forma de embudo,
16:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en hueco entre el medio,
16:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y el insecto cae acá abajo al final en una solución de jabón o alguna
16:39
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
otra solución que lo mantenga,
16:41
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que lo pueda conservar.
16:43
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Entonces, pero eventualmente vamos a ir
16:47
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
expandiendo porque el programa está apenas,
16:49
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
vamos a empezar a crecer,
16:51
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a contratar más personas para poder manejar todas
16:55
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
las áreas naturales si es posible.
16:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Al momento nos estamos enfocando mucho en la educación de las personas que trabajan
17:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y manejan las áreas naturales o aquellas personas que incursionan
17:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a hacer trabajo en las áreas naturales para que ellos sean nuestros ojos.
17:12
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Un glimpse,
17:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un pequeño fragmento
17:18
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
nada más de información,
17:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pero si tenemos más personas a ver cuando van a los bosques,
17:23
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues también nos ayudan a,
17:24
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
son nuestros ojos que nos ayudan a determinar si hay algún problema en
17:28
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
algún área natural.
17:29
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Eventualmente esperamos expandir al uso
17:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de la genética ambiental y el uso de grabadoras de sonido,
17:37
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pero eso está todavía en un futuro más adelante.
17:41
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Otra herramienta que contamos en el
17:45
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
departamento son básicamente los
17:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
censos de aves.
17:51
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Estos nos proveen información de las aves que hay
17:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en las distintas áreas naturales,
17:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
cómo están las poblaciones,
17:59
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
qué especies están en esa área y si
18:03
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se logra identificar a alguna especie que
18:07
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esté vulnerable o esté en peligro de extinción.
18:09
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por ejemplo, si es una vereda,
18:11
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues entonces se ponen información,
18:13
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se orienta a los que van caminando,
18:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a los visitantes,
18:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de dónde pueden y dónde no pueden pasar,
18:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
qué pueden o no pueden hacer en ciertas áreas.
18:22
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y entonces de esa manera se ayuda a proteger el medio ambiente,
18:26
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pero a la misma vez se garantiza el uso recreativo para
18:30
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
las áreas naturales que tenemos.
18:36
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y realmente que lo más importante para hacer conservación
18:41
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
es el networking.
18:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Esto es hacer conexión con todas las personas que tú puedas
18:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
conocer dentro del ambiente de la conservación.
18:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Esto incluye personas dentro del campo de la biología,
18:54
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
otras ramas de la ciencia como química,
18:57
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ecólogos,
18:59
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
otros científicos.
19:02
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Políticos también tienen que estar envueltos en la conservación.
19:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por lo tanto,
19:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
una de las destrezas más importantes que ustedes como estudiantes o como
19:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
profesionales deben de aprender es mantener muy buenas relaciones con sus compañeros
19:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que hay en el área.
19:16
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Cuando uno va a estudiar o cuando uno va al área de trabajo siempre tiene que tratar de mantener un buen
19:21
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ambiente de trabajo porque realmente al momento de hacer la conservación y las prácticas
19:25
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
uno solo no puede y necesita de muchas otras personas para
19:30
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que realmente estos esfuerzos den sus frutos
19:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
positivos.
19:35
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Entonces eso nos lleva ahora al caso de estudio que es el de
19:39
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la cotorra puertorriqueña,
19:41
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que es mi tesis,
19:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
básicamente la ciencia de la conservación es un campo
19:46
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
interdisciplinario,
19:48
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
es muy complejo,
19:50
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
integra múltiples disciplinas,
19:52
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
como ya le mencioné,
19:53
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y el objetivo principal es la conservación de la naturaleza.
20:00
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
un enfoque que es la conservación de la naturaleza.
20:02
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y tenemos que saber de todo,
20:03
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de aspectos sociales hasta la ciencia biológica,
20:07
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ciencia física,
20:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
ciencias políticas también,
20:11
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
porque de esto se desprenden las leyes que se hacen en
20:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el gobierno para el manejo de los recursos.
20:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y esto es precisamente lo que hacemos,
20:20
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
lo que traté de hacer en mi investigación,
20:23
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde integramos la fisiología animal,
20:25
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
dos aspectos de comportamiento.
20:28
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
para evaluar el éxito reproductivo de una especie de ave en prioridad de extinción.
20:32
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y sucede que esta ave sufrió una drástica
20:36
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
reducción en la población,
20:37
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la que la llevó básicamente casi casi a la extinción.
20:41
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
En un momento dado,
20:42
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la cotorra puertorriqueña,
20:44
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
apenas quedaban 13 individuos en estado silvestre.
20:48
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Por lo tanto,
20:48
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
está en alto riesgo,
20:50
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estuvo en alto riesgo de extinción,
20:51
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
aún sigue en alto riesgo de extinción,
20:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
porque las poblaciones todavía no son muy altas.
20:57
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y Puerto Rico está muy propenso a huracanes de alta intensidad.
21:01
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
El declive poblacional básicamente se encontró
21:05
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en una investigación que se realizó desde 1955 hasta
21:10
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el 60 y algo,
21:11
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
no me acuerdo la fecha,
21:12
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde da paso a que cuando emerge y surge la ley
21:16
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de especies en peligro de extinción de los Estados Unidos,
21:19
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la cotógrafa de esas primeras especies que se enlistó.
21:23
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y eso da paso a que se hagan esfuerzos de recuperación para salvar la especie
21:27
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
de la extinción,
21:28
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde una de las estrategias que se hacen es básicamente iniciar
21:33
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
una población en cautiverio,
21:34
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se hacen liberaciones donde se reintroducen individuos producidos en cautiverio,
21:38
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se liberan en hábitats históricos donde esta especie se encontraba
21:42
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y se maneja el hábitat.
21:44
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Para el beneficio de la especie,
21:46
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sin perjudicar otras especies que viven allí.
21:49
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y para ubicarnos geográficamente,
21:52
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pues Puerto Rico es la isla más pequeña de las Antillas Mayores.
21:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Somos básicamente el puente entre las Antillas Mayores y las Antillas
22:00
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Menores.
22:01
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Somos parte de un territorio de los Estados Unidos
22:05
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que está acá arriba.
22:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Hablamos español.
22:08
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Como pueden ver,
22:09
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
estoy hablando español.
22:12
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
También hablamos inglés,
22:14
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
son nuestros dos idiomas oficiales,
22:16
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pero si usted visita Puerto Rico,
22:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se va a encontrar donde la gran mayoría,
22:20
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
yo creo que el 99 .999 % de la población habla español.
22:24
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y estamos básicamente a dos horas
22:29
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y cuarenta y algo de minutos en un vuelo directo
22:33
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a Bogotá.
22:34
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Estamos bastante cerquita de Colombia y históricamente
22:38
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
hay lazos donde las personas de la costa
22:40
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
del norte de Colombia,
22:42
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en un momento dado de España,
22:43
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
los movió a Puerto Rico para repoblar a Puerto Rico.
22:47
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y si usted visita la costa y visita Puerto Rico,
22:50
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
va a encontrar que tenemos algunas cositas en común en cuanto al comportamiento
22:54
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y algunas costumbres.
22:55
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Para ubicarnos ya dentro de la isla,
22:59
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
este es el Yunque,
23:01
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
esta es una reserva nacional,
23:04
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
la única manejada por el gobierno federal de los Estados Unidos.
23:08
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde se encontraba la cotorra,
23:10
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
fue el último refugio protegido de la cotorra,
23:12
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
pero si usted fija,
23:14
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
este es el área metropolitana,
23:15
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
este es San Juan,
23:17
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Guaynabo,
23:17
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Carolina y Bayamón.
23:19
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y el yunque,
23:21
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
si miramos bien de cerca por aquí,
23:22
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
vemos que está siendo rodeado por el desarrollo,
23:25
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
está bajo presión del desarrollo urbano.
23:29
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Las otras poblaciones de cotorra puertorriqueña se encuentran aquí,
23:33
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en el bosque estatal de Río Abajo,
23:34
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y aquí hay una continuidad de bosque.
23:39
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que permite el crecimiento y hay un poquito de menos depresión.
23:43
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Obviamente las costas suelen ser más pobladas que la montaña y
23:47
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
este es el bosque estatal de Maricado donde trabajo yo.
23:49
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y aquí también es una población de Cotorras,
23:53
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
puertorriqueña.
23:54
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Actualmente el Yunque
23:58
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
cuenta con una población de cautiverio y fue la original.
24:01
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
población de cautiverio,
24:02
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
donde se reproduce en cautiverio y eventualmente se empezaron a reintroducir
24:06
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
a estado silvestre,
24:07
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
por lo tanto tienen una población de cautiverio y una población de estado silvestre.
24:11
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Eventualmente para los años 80 se
24:16
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
inició la construcción de una nueva facilidad en un área donde históricamente
24:20
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
se habían visto cotorra y se da paso al inicio de la construcción de la vía de Río de
24:24
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Río Abajo, donde en 1994 se inicia la población
24:28
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
en cautiverio.
24:29
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y en el 2006 se reintroducen al medio ambiente.
24:33
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Actualmente está la población más grande que hay,
24:35
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
sobre 350 cotorras libres en estado
24:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
silvestre.
24:40
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y en Maricao,
24:43
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
que es el bosque donde yo estoy,
24:45
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
los esfuerzos se reanudaron después de la pandemia.
24:48
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Creo que se liberaron en el 2022 o
24:52
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
el 2021.
24:53
S… Speaker 2 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Y la población ya está llegando a los 100 individuos,
24:56
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
igual que el yunque está más o menos el mismo número.
25:01
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
Entonces el primer capítulo de mi tesis básicamente fue medir
25:06
S… Speaker 1 (VI Workshop de ciencias básicas. Dia 1_128K)
y ver esa relación,

This transcript was generated by AI (automatic speech recognition). May contain errors — verify against the original audio for critical use. AI policy

❤️ Jecel STT.ai? Ka warran saaxiibbadaa!
Qiyaas
Riix Summarize in ay soo saaraan AI faahfaahin ka mid ah qoraalkan.
La iskugu soo uruurinayo...
Su'aal AI Ku saabsan this transcript
Su'aal wax kasta oo ku saabsan qoraalkan - AI ka heli doonaa qaybaha la xiriira iyo jawaab.