Interview Raphael Smid

0:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik leg hem anders in het midden,

0:01

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

toch? Ja,

0:01

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

precies, dan weten we zeker.

0:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dan heb je een redelijke ontvangst,

0:04

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

hè? Zal ik ook even de...

0:06

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja,

0:07

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

oké.

0:07

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Nou,

0:14

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

hartstikke fijn.

0:15

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja,

0:18

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ik zal misschien even een kleine introductie geven over hoe wij bij het onderzoek zijn

0:22

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

gekomen.

0:22

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dan weten we ook hoe en wat.

0:25

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Allereerst,

0:28

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ik ben Chris Amsterdam.

0:30

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ik studeer,

0:32

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

nou hou je vast,

0:34

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Metropolitan Analysis Design

0:39

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

and Engineering.

0:40

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dat is een masterprogramma.

0:44

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

aan de Universiteit Wageningen en TU Delft.

0:47

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dat zit op het AMS -instituut in Amsterdam.

0:50

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dus dat is een hele weerwaar aan informatie.

0:53

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Maar wat het eigenlijk inhoudt is dat wij ons bezighouden...

0:57

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

met stedelijke ontwikkeling en duurzaamheid.

0:59

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Met name dus ook gericht op die duurzaamheid.

1:03

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Wij hebben een vak genaamd Metropolitan Challenges.

1:07

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dat is niet heel relevant,

1:09

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

maar daarvoor zijn we onderzoek aan het doen.

1:13

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En wij zijn op

1:19

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

de bunkers gekomen in Amsterdam,

1:20

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

omdat we het een interessant thema vonden,

1:23

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

omdat we zagen dat er heel weinig

1:27

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

documentatie over beschikbaar is.

1:29

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Er zijn wel wat archieven die we online zagen.

1:35

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Maar we zagen dat er weinig informatie over was.

1:39

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En dat wekte ons nieuwsgierigheid op.

1:42

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Omdat we ons met name bezig houden in de stad Amsterdam.

1:46

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dat is eigenlijk ons living lab,

1:48

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

zo maar te zeggen.

1:50

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En we zien dat in Amsterdam natuurlijk heel

1:54

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

veel druk op de omgeving is.

1:57

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Daarom is het interessant dat wij dachten...

2:04

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

tegen de 100 schuilplaatsen,

2:08

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

bunkers,

2:09

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

vestigingen zijn.

2:14

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Daar blijkt heel weinig informatie over te zijn.

2:17

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dus daarom dachten wij,

2:18

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

oké, dit is het misschien wel waard om verder in te duiken.

2:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik denk dat ik je daar wel verder mee kan helpen.

2:24

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Mooi,

2:25

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ja.

2:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik had je ook al een naam gegeven die je kon contacten,

2:29

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

toch? Ja, zeker.

2:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Heb je die al gesproken?

2:31

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ik heb hem een mailtje gestuurd en ik ga hem later vandaag nog eventjes bellen.

2:36

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Oké.

2:38

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Maar ik denk dat dat wel een heel waardevol...

2:41

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik denk dat je daar heel veel weghaalt.

2:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus dat zou mooi zijn,

2:47

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ja. Maar goed,

2:48

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

we kijken dus specifieke naar de casus

2:52

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Amsterdam.

2:52

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Echter zijn we ook geïnteresseerd in het behoud

2:56

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

van oorlogs,

2:58

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

erfgoed...

2:59

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

op andere gebieden,

3:00

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

op andere schaal enzovoorts.

3:03

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Omdat we gewoon...

3:03

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

We willen er eigenlijk achterkomen waarom er...

3:06

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

weinig informatie over is,

3:08

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

of dat zo is,

3:10

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

hoe bunkers beschermd worden,

3:13

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

of ze beschermd worden,

3:14

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

enzovoorts.

3:16

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja,

3:18

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

laten we beginnen bij u.

3:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja,

3:20

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik zal me dan even voorstellen,

3:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dan heb je dat ook onder record.

3:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik ben Ravel Smit,

3:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik ben geboren op 7 april 1954

3:31

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

in Den Haag,

3:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

nabij Kijkduin,

3:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat is vlakbij het strand.

3:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar heb ik als jongetje ook al bunkers gezien.

3:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die lagen toen vaak nog wel bloot.

3:41

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Aan de hand werden die ondergewerkt,

3:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

onder het zand of gesloopt of anderszins weggehaald.

3:46

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja,

3:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik denk ook dat jongetjes meestal wel wat meer interesse hebben voor militaire

3:53

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

historie als meiden.

3:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat is ook wel gebleven.

3:57

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik heb veel gelezen

4:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

en altijd wel belangstelling gehad,

4:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

maar niet actief mee bezig geweest.

4:05

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Tot begin 2000,

4:07

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

2003,

4:08

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

toen ging ik me bezighouden,

4:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kreeg ik echt belangstelling voor de Duitse bunkers

4:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

uit de periode 40 -45.

4:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En die ben ik toen ook gaan bezoeken en fotograferen.

4:21

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daarvoor ben ik uiteindelijk ook

4:25

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

in Noorwegen geweest,

4:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Denemarken,

4:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Duitsland, België,

4:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Frankrijk.

4:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus de hele Atlantikwal van 6000 plus kilometers.

4:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Een website overgebouwd.

4:35

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En ik merkte ook in die periode

4:39

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat heel veel bunkers,

4:42

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Duitse bunkers,

4:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

zijn in de Koude Oorlog hergebruikt.

4:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Of heel veel,

4:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

zeker wel een hoop gebruikt.

4:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

In alle landen is dat wel gebeurd.

4:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En aangezien ik dus zelf in die Koude Oorlog geboren

4:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ben en het meest actieve deel ook opgegroeid ben.

5:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Vond ik dat wel interessant.

5:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En zodoende ben ik dus die twee periodes verder gaan uitwerken

5:05

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

en me daar kundig in gaan maken.

5:11

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Toen kwam ik in contact met het Museum Nationale Collectie

5:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Bescherming en Bevolking.

5:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat ging over de bescherming en bevolking in de Koude Oorlog.

5:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die hebben een locatie in het park Overvoorde

5:23

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

in Rijswijk.

5:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Daar liggen Duitse bunkers hergebruikt in de Koude Oorlog.

5:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Een nieuwe Koude Oorlog bunker bijgebouwd enzovoort.

5:31

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Daar heb ik twaalf jaar zo 'n beetje rondgeschouwd

5:35

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

als gids,

5:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

onderzoeker,

5:37

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

fotograaf en als locatiemanager.

5:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik heb een tweede locatie geopend in Friesland,

5:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

in Grauw.

5:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat is een unieke bunker in Nederland

5:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

met vier commando -posten in één bunker.

5:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Daar kom je niet meer voor.

5:53

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat is een onderdeel van dat Bescherming

5:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Bevolking Museum.

5:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat draait.

6:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En ik hield me dus eigenlijk gaandeweg steeds meer bezig met dat

6:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

erfgoed van de Tweede Wereldoorlog en de Koude Oorlog.

6:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat op allerlei niveaus.

6:11

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Veel bezoeken aan locaties gebracht,

6:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

bunkers bekeken,

6:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

schuilplaatsen bekeken.

6:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Raakte ook betrokken bij de erfgoedtafel van de Atlantic

6:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Wall van de provincie Zuid -Holland.

6:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat is een uniek fenomeen die hebben we al...

6:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Twaalf jaar en meerdere erfgoedtafels.

6:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Atlantikwal,

6:32

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Oude,

6:32

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Hollandse Waterlinie,

6:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

landgoederen,

6:35

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

trekvaarten en nog een paar dingen.

6:38

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar wordt subsidiegeld in gestopt om die objecten,

6:42

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

die erfgoedstukken,

6:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

tot ontwikkeling te brengen.

6:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Nou, daar loop ik mee.

6:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik loop ook al een hele tijd mee dat ik in

6:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

commissie zit van de Rijksdienst voor het Culturele Erfgoed.

6:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Onder andere voor het Militaire Erfgoed heb ik meegedaan en de Koude

6:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Oorlog Commissie.

6:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En ik kijk ook naar de Atlantic wel.

7:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus ik zit tot aan mijn oren in dat erfgoed.

7:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dan ben ik ook nog op een gegeven moment betrokken geraakt hier bij de Stichting Mennon van

7:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Koehoorn.

7:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar doe ik van alles.

7:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En ik ben nu aan het afbouwen,

7:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

want ik had teveel.

7:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Tot voor kort was ik ook nog voorzitter.

7:21

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik geloof dat we elkaar toen al spraken of niet.

7:23

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Nou goed, dat doen we niet toe.

7:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik ben al wel verbonden aan de werkgroep Koude Oorlog en de werkgroep

7:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

BO2.

7:29

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En gisteren stond ik nog weer.

7:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

In een kerkje,

7:35

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

in een theatervoorstelling over Koude Oorlog.

7:37

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat gebeurt nog twee keer.

7:39

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus zozeer dat alle kanten gaan dat op.

7:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En het ontmoeten en spreken zoals jouw

7:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

onderzoek of jullie onderzoek.

7:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja, dat gebeurt wel eens vaker.

7:50

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat is alleen maar leuk om dat proberen uit te dragen.

7:53

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja, wauw.

7:54

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Een indrukwekkende...

7:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het is een heel verhaal.

7:57

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja, zeker.

7:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

We staan ook zo 'n ruim al meer

8:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dan twintig jaar met dat erfgoed bezig.

8:05

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En die specialisatie richting Tweede Wereldoorlog

8:09

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

en Koude Oorlog,

8:10

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

is dat vanuit persoonlijke interesse?

8:12

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Persoonlijke interesse,

8:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ja. Ik heb er niet echt in gewerkt.

8:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik kom uit de andere richting,

8:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik kom uit de fotografie en de logistiek.

8:20

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En begin rond 2003

8:25

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kwam ik door omstandigheden,

8:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kreeg ik bij een ziekte,

8:29

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kreeg ik meer tijd en ruimte om me hiermee bezig te houden.

8:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat heeft mij ruimte gegeven.

8:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En zo is dat gegaan.

8:39

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus het is eigenlijk puur eigen interesse.

8:42

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En veel lezen,

8:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

veel ervaren.

8:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En veel babbelen met mensen om te leren.

8:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want er is geen opleiding tot bunkeroloog,

8:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is het er niet.

8:51

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Nee,

8:52

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ja.

8:52

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Veel pionieren.

8:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja,

8:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

pionieren.

8:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar toen de tijd,

8:57

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

begin 2000,

8:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat kan je je misschien moeilijk voorstellen.

8:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Toen kwam eigenlijk internet,

9:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

was nog maar net op gang.

9:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En toen kwam er wel steeds meer informatie

9:08

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

over bunkers en schuilplaatsen.

9:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat soort dingen via internet zichtbaar.

9:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Wat anders bij mensen in een hoekje of in een kamertje of aan de wand hing.

9:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat werd steeds zichtbaarder.

9:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar heb ik met mijn website ook aan bijgedragen.

9:23

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En zo waren we met een aantal websites hier in Nederland die dat deden.

9:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En ook wel in internationaal verband.

9:28

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Juist,

9:29

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ja.

9:32

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Jullie doel als stichting is dat mensen

9:37

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

informeren over de bunkers?

9:40

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Of is het het actief behouden van?

9:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het begint eigenlijk dat we proberen waakzaam

9:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

te zijn voor het behoud en beheer van verdedigingserfgoed.

9:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat in de breedste zin.

9:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat door die periodes heen.

10:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar met bijvoorbeeld de Romeinen doen we niks.

10:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En kastelen eigenlijk ook niet.

10:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Alwel dat scheur ik er een beetje tegenaan.

10:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar voor de Romeinen zijn andere stichtingen veel beter geëquipeerd.

10:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En er zijn ook twee kastelenstichtingen.

10:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus die doen hun kunstje.

10:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar zo 'n kasteel en een vesting zit vaak bij elkaar.

10:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat heeft een zekere overlap.

10:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar wij houden ons eigenlijk meer met de voorten en de stellingen bezig.

10:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus die periode.

10:29

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Tot op heden.

10:31

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar zetten we ons in voor dat behoud en

10:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

beheer.

10:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En waar het kan hergebruiken,

10:38

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

proberen we mee te denken,

10:39

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

te adviseren.

10:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

We hebben nogal wat deskundigen in huis die van alles

10:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kunnen vertellen over zaken die van belang zijn.

10:48

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daarmee reiken we gevraagd en ongevraagd

10:53

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

adviezen aan.

10:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En vroeger kon je natuurlijk veel meer bezwaarschriften indienen als

10:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

er plannen waren.

10:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar dat is met de nieuwe Omgevingswet die in 2024 van kracht

11:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

werd, is dat veranderd.

11:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want de Omgevingswet gaat ervan uit dat

11:11

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

de gemeente,

11:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

en daar zitten we nog in een transitieperiode,

11:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

het erfgoed in kaart brengt.

11:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat doen ze veel via giskaarten.

11:23

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En iedere kerk en ieder monument en iedere bunker en iedere boom

11:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

die van belang is,

11:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

moet eigenlijk in die gistkaarten gemarkeerd worden.

11:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want per saldo is het dadelijk,

11:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

en dan sla ik het heel plat,

11:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

die wet,

11:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

alles wat niet gemarkeerd is,

11:37

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is vogelvrij.

11:39

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat wil zeggen,

11:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

geen indicatie,

11:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

geen markering,

11:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

oké, dan kan je hem zo slopen en afvoeren.

11:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Nou, dat is natuurlijk wel wat ingewikkeld.

11:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus wat we eigenlijk veel meer moeten doen,

11:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is natuurlijk voor ons ook een aanpassingssituatie,

11:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is dat we naar aanrijken gaan van dat zijn de informatie

12:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

die we hebben, de objecten.

12:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Neem dat over in uw markeringen en plannen.

12:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want bezwaren zijn daar haast niet

12:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

meer mogelijk.

12:13

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En hoe ging dat dan in die tijd?

12:16

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Wat was dan een bezwaar?

12:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dan lagen er plannen om een gracht te dempen

12:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

of een vestingbal te slopen.

12:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Er was toch al wel drie meter uitgevallen en dan ruimen we hem wel helemaal op.

12:28

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Daar moesten dan vergunningen voor afgegeven worden en plannen

12:32

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

gemaakt worden.

12:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar kon je dan tegen.

12:35

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat kon je eerst op gemeentelijk niveau via commissies

12:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

doen. En als dat niet pakte,

12:42

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dan ging je naar de rechter.

12:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus wij zijn ook wel vaak naar de rechter gegaan.

12:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Om te proberen je gelijk

12:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

te halen.

12:52

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

De ene keer wel en de andere keer niet.

12:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat is nou eenmaal zo.

12:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

De andere zit natuurlijk ook niet dom

13:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

achterover.

13:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus zo ging dat.

13:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

We hebben dan ook een monumentenadviescommissie.

13:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat is eigenlijk de commissie die dan zoiets bestudeert.

13:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En kijkt wat de argumenten kunnen zijn.

13:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar dan eventueel ook op adviseert.

13:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Formeel aan het bestuur.

13:20

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Om een procedure te starten.

13:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar we werken ook in het land met rajons.

13:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar zitten correspondenten op.

13:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat zijn onze ogen en oren van de stichting.

13:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik ben dat ook nog in een deel.

13:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En die moet eigenlijk horen

13:37

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

of ergens...

13:38

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

gerommeld wordt of gaat gerommeld worden of een probleem is.

13:42

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Vanuit de gemeentes?

13:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Vanuit de gemeentes,

13:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

vanuit het krantje,

13:46

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

het lokale suffertje en dat soort dingen.

13:48

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Of horen vanuit hun contacten van daar gaat wat gebeuren.

13:52

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En die kunnen dan of adviseren,

13:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ongevraagd of gevraagd.

13:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Of die vragen dan back -up hier bij het

14:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kantoor en bij de adviescommissie van hoe kunnen

14:04

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

we dit aanvliegen.

14:05

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Oké.

14:06

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Als ik dat even mag samenvatten,

14:10

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

als ik dat goed begrijp,

14:11

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

dan die gemeentes die willen plannen

14:16

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

maken voor hun omgeving.

14:17

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Zij zijn nu eigenlijk verplicht

14:22

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

om die...

14:23

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Om de omgevingswet te volgen en om te kijken naar alle

14:28

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

objecten die gedocumenteerd staan in GIS.

14:31

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Alles wat daar niet in staat,

14:34

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

heel plat.

14:35

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Dus daar mogen ze gewoon mee doen wat ze willen.

14:38

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En is het nou zo dat...

14:42

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja,

14:43

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

zijn jullie de enige partij die daar een rol in speelt?

14:46

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Nee,

14:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

geloof ik niet.

14:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Nou goed.

14:52

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat zijn Bond -Heemschut,

14:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik noemde het al eerder,

14:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is ook een grote partij.

14:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar Bond -Heemschut kijkt naar een veel breder spectrum.

15:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

aan erfgoed.

15:00

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die kijkt naar kerken,

15:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

naar scholen en gebouwen.

15:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En wij houden ons enkel met verdedigingserfgoed bezig.

15:05

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus wij hebben een beperktere blik,

15:07

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

maar zij kijken breder.

15:08

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dan heb je ook nog stichting

15:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Militaire Erfgoed,

15:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

maar die is op sterven naar dood.

15:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar goed,

15:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

er zijn ook nog andere.

15:20

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Hendrik de Keizer is ook zo 'n stichting

15:25

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

die kijkt.

15:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

We proberen vaak ook wel panden of objecten aan te kopen voor hergebruik.

15:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Wat hebben we nog meer?

15:32

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja,

15:37

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

koep is ook zo 'n instelling.

15:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En boei is ook zo 'n erfgoedinstelling.

15:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die wel adviseren en raad

15:48

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

geven, maar ook wel...

15:50

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

objecten aanschaffen om het,

15:52

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

zeg maar, exportabel te maken.

15:55

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja, want die gemeentes,

15:57

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

moeten zij naar organisaties zoals jullie

16:02

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

luisteren?

16:03

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Of is dit een adviserende rol?

16:06

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Kijk, wat ze moeten is die wet toepassen en invullen.

16:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En voor dat invullen van al die omgevingskaarten...

16:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want ze moeten het doen voor bunkers,

16:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

voor kerken,

16:16

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

voor gebouwen,

16:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

voor bomen.

16:19

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Voor alles wat je maar kan beschermen,

16:21

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

moeten ze dat doen.

16:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus dat is een enorme gelaagde kaart.

16:25

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar is een x

16:29

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

-aantal jaar voor uitgetrokken dat dat op die manier gebeurt.

16:31

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar ze moeten wel handelen vanuit de geest van de wet.

16:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het is niet zo dat je nu op dit moment ruksigloos

16:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

alles kan slopen wat geen kleurtje heeft.

16:41

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want die transitieperiode geldt nog.

16:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus daar zit wel wat in.

16:47

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar uiteindelijk zal het zo zijn.

16:48

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Alles wat niet gemarkeerd is.

16:50

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En die doet de melding.

16:53

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik sloop dat gebouw.

16:54

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dan is dat eigenlijk zo gedaan.

16:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Zeker op de historische waarde.

17:00

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja.

17:01

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Oké.

17:02

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Interessante dynamiek.

17:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het is wel van belang dat gemeenten zich

17:08

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

daar goed op oriënteren.

17:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En die vinden dat lastig.

17:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want die hebben wel zoveel te doen.

17:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En erfgoed kost geld.

17:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En daar zit vaak geen...

17:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

...geen winst op te behalen in welke vorm dan ook.

17:21

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja.

17:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Wel, als je een mooi pand hebt en een mooi object...

17:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

...en je kan dat een beetje uitbaten.

17:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Of PR -gericht krijg je natuurlijk voor

17:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

je dorp of stad wel weer aandacht.

17:32

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja.

17:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar goed,

17:33

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

zo steekt dat onkel weer in elkaar.

17:36

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En u had het ook even over het hergebruik

17:41

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

van bunkers.

17:42

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja. Op welke wijze worden...

17:46

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ik zeg bunkers,

17:47

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

maar ik heb het over alle oorlog...

17:50

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Verdedigingserfgoeden.

17:51

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Verdedigingserfgoeden.

17:53

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

De overkoepelende term.

17:55

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Op welke wijze worden deze hergebruikt?

17:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja,

18:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat kan zijn dat ze gewoon leeg staan in het veld.

18:05

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Al dan niet afgedekt of dicht gelast.

18:07

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dicht gemetseld,

18:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kan ook.

18:11

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het ligt een beetje aan welke periode.

18:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

De Duitse periode zit vaak in het landschap,

18:15

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

want dat was in het duin of in het gebied.

18:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Koude oorlog zit veel onder gebouwen die nadien gebouwd

18:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

zijn of zijn onderdeel van een gebouw.

18:25

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Wat in de duinen staat,

18:27

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

daar kan je zand overheen gooien.

18:29

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Je hebt er geen last meer van.

18:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dan zit hij dicht en dan hoop je dat hij niet opengegraven wordt.

18:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Anderen staan weer wel open.

18:36

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus dat is bij koude oorlog vaak weer anders.

18:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want daar is het gebouw waar een onderdeel uit de koude oorlog

18:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

is, is het gebouw nog in gebruik.

18:46

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Op allerlei manieren.

18:49

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Of het is nog steeds overheid,

18:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

of het is nog steeds defensie.

18:53

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Het is in andere handen,

18:56

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

maar dan zitten er andere gebruikers in.

18:58

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat kan allemaal.

18:59

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En wat er dan gebeurt,

19:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat ligt een beetje aan wat de eigenaar ermee wil en doet.

19:04

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik heb locaties bezocht die

19:08

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

gewoon leeg staan.

19:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat is meuf en is vochtig of niet vochtig.

19:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dat staat daar en daar komt eigenlijk niemand.

19:17

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Er zijn locaties die zijn ingericht tot archief of tot opbergen,

19:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Sinterklaaspakken,

19:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

kerstbomen.

19:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ik heb ze tientallen keer gezien.

19:26

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want dat is dan een opslagruimte.

19:30

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Want die heeft vaak ook wel zijn beperking waar je niet zo

19:34

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

heel makkelijk direct in loopt.

19:38

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar ja goed,

19:38

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Sinterklaas en Kerst komen maar één keer per jaar.

19:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus als je dan de moeite neemt om erin te gaan,

19:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

gaat het goed.

19:43

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dat soort vormen zijn er.

19:45

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus vaak zijn het incurante

19:51

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ruimtes waar incurante activiteiten plaatsvinden.

19:55

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Dus een archief of een obergeplek.

20:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja, en soms,

20:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ik ken ze ook wel,

20:03

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

daar zijn het vergaderruimte geworden of

20:07

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

trainingsruimte of dat soort dingen.

20:09

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Maar goed,

20:10

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

ze hebben meestal ook een beperking en dat is dat ze geen daglicht hebben.

20:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja.

20:14

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

En dan kom je bij de Arbo -wet en dan heb je een probleem.

20:18

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Als je te lang dus in die ruimte zou werken waar

20:22

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

geen daglicht binnentreedt.

20:24

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Ja.

20:25

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Oké, ja,

20:26

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

interessant.

20:27

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Want u zegt dus dat er regels en wetgeving

20:31

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

aan verbonden zitten.

20:35

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En dat daardoor het beperkt is wat je met

20:39

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

die ruimte zou kunnen doen.

20:40

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Zeker, zeker.

20:41

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

De Arbo -wet geldt natuurlijk ook voor hier en overal.

20:44

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Daar staan een aantal regels voor.

20:48

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Een van die dingen die vrij hoog staat is daglicht.

20:52

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Juist,

20:53

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ja.

20:54

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

En u zei dat enkele verdedigingswerken

20:59

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

ook zijn dichtgemaakt?

21:00

S… Speaker 2 (Interview Raphael Smid)

Ja,

21:01

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

dat is veelal natuurlijk.

21:02

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Met die Duitse objecten die in de duinen

21:07

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

liggen of in natuurgebieden waar ging.

21:11

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die dagelijks hergebruik op is.

21:13

S… Speaker 1 (Interview Raphael Smid)

Die zijn wel dicht gemetseld.

Interview Raphael Smid

Hōʻuluʻulu

E nīnau i ka AI e pili ana i kēia transcript