18

May 08, 2026 14:28 · 16:09 · FA · Whisper Turbo · 2 speakers
Тэрмін дзеяння гэтага перапісу скончыцца праз 28 дзён. Абнавіць для пастаяннага захоўвання →
Толькі паказ
0:00
S… Speaker 1 (18)
فصل چهارم موسیقی در شعر صفحه
0:04
S… Speaker 1 (18)
206 تا 214 قافیه
0:08
S… Speaker 1 (18)
های سوتی بنای قافیه اشتراک حروف
0:13
S… Speaker 1 (18)
است و همین گاهی شاعران را وا داشته است که حروف
0:17
S… Speaker 1 (18)
متفاوت ولی همصدا را یکسان تلقی کنند یعنی
0:21
S… Speaker 1 (18)
مثلا فضل با بزل قافیه شود و
0:25
S… Speaker 1 (18)
نهو با سهو
0:27
S… Speaker 1 (18)
این هم مثال از فردوسی و سعدی چه گفتان
0:32
S… Speaker 1 (18)
خداوند تنزیل و وحی خداوند امر و خداوند
0:36
S… Speaker 1 (18)
نهی چه مصر و چه شام و چه بر و چه بحر
0:40
S… Speaker 1 (18)
همه روستایند و شیراز شهر پاورقی
0:45
S… Speaker 1 (18)
هر دو نمونه از کتاب علم اروز و قافی نقل
0:49
S… Speaker 1 (18)
شده است صفحه 98
0:52
S… Speaker 1 (18)
از لحاظ شنیداری در این گونه قافیه ها نمیتوان
0:56
S… Speaker 1 (18)
ای بیافت چون در فارسی زاد و زال
1:01
S… Speaker 1 (18)
یا حی دوچشم و حی حسن تلفز یک
1:05
S… Speaker 1 (18)
سانی دارند بنابراین آنچه شاعران ما را از کاربورد گستردهی
1:09
S… Speaker 1 (18)
چون این قافیه هایی برحضر می داشته تفاوت شکل
1:13
S… Speaker 1 (18)
نوشتاری آنها بوده است
1:15
S… Speaker 1 (18)
ببیجه که در قدیم مسرعهای شعرها را روبروی
1:20
S… Speaker 1 (18)
هم می نوشته و از دو سمت تراز می کردند.
1:24
S… Speaker 1 (18)
طبعا در چنان دیوان شعری وجود دو
1:28
S… Speaker 1 (18)
قافیه ناهمگون از حض بسری خانندگان
1:32
S… Speaker 1 (18)
می کهند و بحانه به دست خوردگیران می دهد.
1:37
S… Speaker 1 (18)
ملاحظه می کنید که در بیتهای سعدی و فردوسی آخرین
1:41
S… Speaker 1 (18)
حرف مصره ها یکسان است و تفاوت در حروف
1:45
S… Speaker 1 (18)
ما قبل رخ داده است که چندان به چشم نمی
1:50
S… Speaker 1 (18)
زند ولی بعضی از شاعران امروز به خصوص آنان که زیر
1:54
S… Speaker 1 (18)
و رو شدن بسیاری از قواعد به وسیله نیما یوشیج
1:58
S… Speaker 1 (18)
و دیگران را دیده و برخود هموار کردند دیگر
2:03
S… Speaker 1 (18)
از قافیه کردن عبس با قفص
2:06
S… Speaker 1 (18)
و دسترست هم پرهیزی ندارند سپیده
2:10
S… Speaker 1 (18)
سرزد و ما از شب قفص رفتیم چنان پرنده شدیم
2:15
S… Speaker 1 (18)
و زدسترست رفتیم در این بحار بمانید
2:19
S… Speaker 1 (18)
شرمتان بادا خطاست این که بگوید من عبست
2:24
S… Speaker 1 (18)
رفتیم سلمان هراتی پابرری دری
2:28
S… Speaker 1 (18)
به خانه خرشید صفحه 84 تکرار قافیه
2:34
S… Speaker 1 (18)
در بعضی از قالب های شعر مثل غزل و قصیده چند
2:38
S… Speaker 1 (18)
مصراء همقافیه داریم.
2:41
S… Speaker 1 (18)
پابرقی با غزل و قصیده و دیگر قالب های شعر
2:45
S… Speaker 1 (18)
در جای خودش آشنا خواهیم شد.
2:47
S… Speaker 1 (18)
از آنجا که تنوع در این وحدت از میارهای اصلی
2:52
S… Speaker 1 (18)
زیبایی قافیه هست انتظار می رود که در این موارد
2:56
S… Speaker 1 (18)
هر کلمه فقط یک بار در قافیه ظاهر
3:01
S… Speaker 1 (18)
شود و با تکرار یک کلمه در قافیه روبرو نشویم.
3:05
S… Speaker 1 (18)
تکرار قافیه باعث می شود در بار دوم و سوم
3:10
S… Speaker 1 (18)
دیگر خاننده از آن احساس شگفتی نکند و بلکه
3:14
S… Speaker 1 (18)
چونین بپندارد که شاعر در پیدا کردن قافیه
3:18
S… Speaker 1 (18)
های دیگر ناتوان بود است.
3:20
S… Speaker 1 (18)
از همین روی عدبای ما غالبا تکرار قافیه را مجاز
3:25
S… Speaker 1 (18)
ندانسته و یا حد اقل برایش شرایطی وز
3:29
S… Speaker 1 (18)
کردند.
3:30
S… Speaker 1 (18)
مثلا گفتند که قافیه اولین مصراء غزل یا
3:34
S… Speaker 1 (18)
قصیده را میتوان در بیت دوم هم
3:37
S… Speaker 1 (18)
تکرار کرد ولی غیر منطقی از اگر ما به یک ممنوعیت
3:41
S… Speaker 1 (18)
کلی و بدون در نظر داشته شرایط و مختزیات
3:46
S… Speaker 1 (18)
شعر بسنده کنیم و یا تکرار قافیه را فقط
3:50
S… Speaker 1 (18)
در جای خاص جایز به شماریم و بس البته
3:54
S… Speaker 1 (18)
اگر شعر صرفاً از قافیه ساخته شده بود می شد
3:58
S… Speaker 1 (18)
تنوع قافیه را معیاری محکم و تخلف نپذیری
4:03
S… Speaker 1 (18)
تلقی کرد ولی وقتی پای خیال
4:06
S… Speaker 1 (18)
زبان وزن و دیگر بدایی شعر نیز به میان
4:10
S… Speaker 1 (18)
می آید باید سنجید که آیا شاعر توانسته
4:14
S… Speaker 1 (18)
است در مقابل تکرار قافیه شعرش را از جنبه های دیگر
4:18
S… Speaker 1 (18)
غنی تر کند یا نه اگر شاعری دو بیت
4:22
S… Speaker 1 (18)
بسیار درخشان با یک قافیه سرود باید برای
4:27
S… Speaker 1 (18)
رضایت خاطر ادبا یکی از آنها را کنار نهد با
4:31
S… Speaker 1 (18)
این وصف باید ببینیم چه اواملی
4:34
S… Speaker 1 (18)
عیب تکرار قافیه را تشدید می کند و چه عواملی از
4:38
S… Speaker 1 (18)
شدت آن می کهد.
4:40
S… Speaker 1 (18)
آنگاه می توانیم چون این اصولی را بیان کرد.
4:44
S… Speaker 2 (18)
یک.
4:44
S… Speaker 1 (18)
هرچه فاصله بین دو بیتی که قافیه شان تکراریست
4:49
S… Speaker 1 (18)
بیشتر باشد اثر تکرار کمتر در ذهن
4:53
S… Speaker 1 (18)
باقی می ماند.
4:54
S… Speaker 1 (18)
بنابراین در یک قصیده یا غزل طولانی تکرار قافیه
4:59
S… Speaker 1 (18)
کمتر بشید.
5:00
S… Speaker 1 (18)
چشمی آید و کمتر آزاردهنده است.
5:02
S… Speaker 1 (18)
از سوی دیگر خاننده چون این شعری چون دوشواری
5:07
S… Speaker 1 (18)
کار شاعر را در فراهم آوری این همه قافیه
5:11
S… Speaker 1 (18)
حس می کند ناخداگاه برایش پذیرش تکرار آنها
5:15
S… Speaker 1 (18)
آماده تر می شود.
5:17
S… Speaker 1 (18)
2.
5:18
S… Speaker 1 (18)
اگر بیتهایی که قافیه مشترک دارند در مزمون
5:22
S… Speaker 1 (18)
تصویر و ساختار زبان با هم مشابه باشند و
5:27
S… Speaker 1 (18)
شاعر از این زاویه تنوعی در کار ایجاد نکرده
5:31
S… Speaker 1 (18)
باشد تکرار قافیه بیشتر آزاردهنده است.
5:35
S… Speaker 1 (18)
چنان که در دو بیت از یک غذر درخشان حافظ می بینیم
5:39
S… Speaker 1 (18)
و حس می کنیم که چقدر این تشابه همه جانبه به
5:44
S… Speaker 1 (18)
این غذر زیبا لطمه زد است گویی یک بیت
5:48
S… Speaker 1 (18)
را دو بار می خانی نصیحتی کنمت یاد گیرو در عمل
5:52
S… Speaker 1 (18)
آر که این حدیث ز پیر طریقتم یاد است غمه
5:57
S… Speaker 1 (18)
جهان مخور و پند من مبر از یاد که این لطیفه اشقم
6:02
S… Speaker 1 (18)
ز رهروی یاد است
6:04
S… Speaker 1 (18)
پابرقی دیوان حافظ غزلی سی و هفت
6:08
S… Speaker 1 (18)
برعکس، تنوع مزمون می تواند تکرار
6:12
S… Speaker 1 (18)
قافیه را از یک ناتوانی به یک هنرمندی تبدیل کند و
6:16
S… Speaker 1 (18)
شاعر با آن به خاننده نشان دهد که چگونه قادر است با
6:21
S… Speaker 1 (18)
قافیه واحد دو مزمون کاملا متفاوت ارائه کند.
6:25
S… Speaker 1 (18)
شاعران مکتب هندی از این شگرد بسیار استفاده کردند.
6:29
S… Speaker 1 (18)
3.
6:29
S… Speaker 1 (18)
اگر کلمه تکرار شده در دو معنی متفاوت
6:34
S… Speaker 1 (18)
ظاهر شده باشد.
6:36
S… Speaker 1 (18)
و یا در یکی از قافیه ها بخشی از یک ترکیب یا
6:40
S… Speaker 1 (18)
کرمی مرکب باشد چندان حس نمی شود که با تکرار
6:44
S… Speaker 1 (18)
قافیه روبرویم در این شعر بیدل کلمه جو
6:49
S… Speaker 1 (18)
دو بار در قافیه آمد است در مطلع در
6:53
S… Speaker 1 (18)
قالب کلمه مهجو و در بیت پنجم به طور مستقل
7:04
S… Speaker 1 (18)
تا نوای بلبل فدای تمهید گفتگویت
7:08
S… Speaker 1 (18)
ز گلشنت ریشهی نخندد که چرخش
7:12
S… Speaker 1 (18)
افسردگی پسندد چون ماه نو نخش
7:16
S… Speaker 1 (18)
جام بندد لبی که تر شد به آب جویت
7:21
S… Speaker 1 (18)
پابرقی غزلیات بیدل صفحه 284
7:25
S… Speaker 1 (18)
این دو معنایی بودن کلمه انقدر نخوشایندی
7:30
S… Speaker 1 (18)
تکرار قافیه را تخفیش می دهد که شاعران به
7:34
S… Speaker 1 (18)
اصناد آن قافیه را حتی در یک بیت تکرار
7:38
S… Speaker 2 (18)
کردند
7:39
S… Speaker 1 (18)
این هم نمونه ای از مولانا آتش هست این بانگنای
7:43
S… Speaker 1 (18)
و نیست باد هر که این آتش ندارد نیست باد
7:47
S… Speaker 1 (18)
پاورقی مصنوی معنوی دفتر اول صفحه
7:52
S… Speaker 1 (18)
یازده ادبای ما به استناد این که دو
7:56
S… Speaker 1 (18)
کلمه معنای متفاوت دارند این کار را مجاز شمردند
8:00
S… Speaker 1 (18)
ولی به راستی این می تواند نقص موسیقی را به پوشاند
8:04
S… Speaker 1 (18)
به هر حال گویا شاعران از این نو تکرار
8:08
S… Speaker 1 (18)
ابایی نداشتند نقش تکیه در قافیه شاید این
8:12
S… Speaker 1 (18)
قاعده را شنیده باشید که اگر در حروف مشترک چند قافیه
8:16
S… Speaker 1 (18)
کلماتی مختوم به یه داریم این یه ها
8:20
S… Speaker 1 (18)
باید از لحاظ دستوری یکسان باشد یعنی مثلا نمیتوان
8:25
S… Speaker 1 (18)
کلمه ای را که با یه مستری ختم شده است با
8:29
S… Speaker 1 (18)
کلمه دارای یه نکره قافیه کرد
8:33
S… Speaker 1 (18)
شاعرانی چشم بسته به این قاعده عمل می کنند بدون این که
8:37
S… Speaker 1 (18)
راز کار را بدانند به راستی تفاوت بین این دویه چیست
8:41
S… Speaker 1 (18)
و اصولا دستور زبان چه دخالتی در مستری شعر می
8:45
S… Speaker 1 (18)
تواند داشته باشد این قاعده یک مبنای زیبای شناسی دارد
8:50
S… Speaker 1 (18)
یا نه و اگر دارد آن مبنا فقط برای کلمات
8:54
S… Speaker 1 (18)
مختوم به یه صادق است یا کلمات دیگر ایرانیز شامل
8:58
S… Speaker 1 (18)
می شود از همه گذشته
9:00
S… Speaker 1 (18)
برخورد شاعران ما با این قضیه چگونه بوده است؟ نگارنده
9:04
S… Speaker 1 (18)
در جایی ندیده است که کسی از این زاویه به این موضوع نگریسته
9:09
S… Speaker 1 (18)
باشد.
9:09
S… Speaker 1 (18)
پس شاید لازم باشد مسئله را بشکافیم و به راه حلی
9:13
S… Speaker 1 (18)
پذیروتنی برسیم.
9:15
S… Speaker 1 (18)
برای این کار باید نخوست تکیه را بشناسیم.
9:19
S… Speaker 1 (18)
وقتی که کلمه یا عبارتی را تنفذ می کنیم همه هجاهایی
9:23
S… Speaker 1 (18)
که در آن هست به یک درجه از وضوح و برجستگی ادا نمی
9:27
S… Speaker 1 (18)
شود.
9:28
S… Speaker 1 (18)
بلکه یک یا چند هجا برجسته تر است همین
9:32
S… Speaker 1 (18)
برجستگی خواست یکی از اجزای کلمه در یک سلسل
9:37
S… Speaker 1 (18)
اسوات ملفوز موجب می شود که حدود و فواصل
9:41
S… Speaker 1 (18)
هجاها را تشخیص بدنیم و هر یک از کلمات جمله
9:45
S… Speaker 1 (18)
را جداغانه ادراک کنیم
9:48
S… Speaker 1 (18)
پابرقی بزن شعر فارسی صفحه 148
9:52
S… Speaker 1 (18)
هر کلمه یک تکیه دارد که ممکن است بر روی آخرین
9:56
S… Speaker 1 (18)
هجاب باشد و در مواردی نیز روی آخرین بخش
10:00
S… Speaker 1 (18)
اصلی کلمه مثلا اگر بگویم بزرگی به فضل است
10:04
S… Speaker 1 (18)
نمال تک کلمه بزرگی روی آخرین
10:08
S… Speaker 1 (18)
هجا گی است ولی اگر بگویم فردوسی
10:12
S… Speaker 1 (18)
شاعر بزرگی بود به روشنی می توان حس کرد که هجای
10:16
S… Speaker 1 (18)
گی دیگر با آن فشار تلفز نمی شود بلکه
10:21
S… Speaker 1 (18)
تکیه بر روی هجای زر می روید همچنین از تفاوت
10:25
S… Speaker 1 (18)
تکیه در کلمات کریم
10:28
S… Speaker 1 (18)
یعنی سخی و کریم یعنی کر هستیم
10:32
S… Speaker 1 (18)
یا کلمات سلامت یعنی درستی و
10:36
S… Speaker 1 (18)
سلامت یعنی سلام تو در کریم اول تکی
10:40
S… Speaker 1 (18)
روی هجای ریم است و در دومی روی هجای که
10:44
S… Speaker 1 (18)
همچنان در سلامت نخوست هجای مت تکی
10:49
S… Speaker 1 (18)
دارد و در دومی هجای لا
10:52
S… Speaker 1 (18)
چون این است که تلفز کلمات در حالتهای گناگون دستوری
10:56
S… Speaker 1 (18)
فرق دارد و این در قافیه هم اثر می گذارد.
10:59
S… Speaker 1 (18)
موسیقی کناری وقتی کامل تر می شود که همه کلمات قافیه
11:04
S… Speaker 1 (18)
تکیه یکسانی داشته باشند.
11:06
S… Speaker 1 (18)
پس این که یه های کلمات قافیه باید یکسان
11:11
S… Speaker 1 (18)
باشند در است بنابر همین نکته است.
11:14
S… Speaker 1 (18)
ولی کسانی که از تفاوت تکیه غافل بوده اند آن
11:18
S… Speaker 1 (18)
را به تفاوت دستوری حمل کرده اند.
11:21
S… Speaker 1 (18)
ما از لحاظ دستور زبان بیش از ده نوعیه داریم.
11:25
S… Speaker 1 (18)
اگر قرار باشد در یک شعر از آغاز تا
11:29
S… Speaker 1 (18)
آخر فقط یک نوع از اینها بیاید که بسیار
11:34
S… Speaker 1 (18)
غیر منطقیست و کسی هم به چونین محدودیت کشندهی گردن
11:39
S… Speaker 1 (18)
ننهاده است.
11:40
S… Speaker 1 (18)
برفرض هم که گردن بنهد چه سودی دارد.
11:44
S… Speaker 1 (18)
مهم تکیه هست که در تلفز اثر می کند و ما باید آن
11:48
S… Speaker 1 (18)
را ملاک بدانیم از نظر تلفز کلمات مختوم
11:52
S… Speaker 1 (18)
به مساوت بلند ای به دو دسته می شود یکی با تکیه
11:57
S… Speaker 1 (18)
بر روی ای مثل قدسی و توتی و
12:01
S… Speaker 1 (18)
دیگری با تکیه بر روی هجای قبل از ای مثل
12:06
S… Speaker 1 (18)
چراغی یک چراغ و گفتی
12:09
S… Speaker 1 (18)
تو گفتی اگر شاعر بخواهد تکیه قافیه ها را رعایت
12:13
S… Speaker 1 (18)
کند باید همه را با تکیه یکسان انتخاب کند حافظ
12:18
S… Speaker 1 (18)
در غزل ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی
12:22
S… Speaker 1 (18)
دل بی تو به جان آمد وقت است که بازایی پاورقی
12:27
S… Speaker 1 (18)
دیوان حافظ غزل 493 همه قافیه
12:31
S… Speaker 1 (18)
ها را از نوع اول
12:33
S… Speaker 1 (18)
تکیه روی ی و در غزل در همه دیر مقان
12:37
S… Speaker 1 (18)
نیست چون من شیدایی خرق جایی گره و باده
12:41
S… Speaker 1 (18)
و دفتر جایی پا ورقی همانجا غزل 490
12:45
S… Speaker 1 (18)
همه را از نوع دوم تکیه روی دا جا
12:50
S… Speaker 1 (18)
را و دیگر هجاهایی قبل از ای
12:54
S… Speaker 1 (18)
آورده است چنان که دیدیم
12:57
S… Speaker 1 (18)
تکیه نه تنها در کلمات مختوم به مساوت بلند ای
13:01
S… Speaker 1 (18)
که در دیگر کلمات زبان فارسی نیست تأثیر گذار است.
13:05
S… Speaker 1 (18)
پس انتظار میره وردن قافیه شدن آنها نیست چون این ملاحظه
13:10
S… Speaker 1 (18)
داشته باشیم.
13:10
S… Speaker 1 (18)
ادبای ما از این دیگر سخنی نگفتند یا من ندیدم
13:15
S… Speaker 1 (18)
ولی شاعران به این لطیفه بی توجه نبودند.
13:19
S… Speaker 1 (18)
حافظ در غذر زانیار دلنوازم شکریست
13:23
S… Speaker 1 (18)
با شکایت گرنکتدان عشقی بشنو تو
13:27
S… Speaker 1 (18)
این حکایت پاورقی همانجا غذر 94 همه
13:31
S… Speaker 1 (18)
قافیه ها را با تکیر روی هجای یت آورده
13:36
S… Speaker 1 (18)
است یعنی انایت، ولایت، جنایت،
13:40
S… Speaker 1 (18)
همایت و غیره
13:43
S… Speaker 1 (18)
بیدل در غزل همه کس کشیده محمل به
13:47
S… Speaker 1 (18)
جناب کبریایت من و خجلت سجودی
13:51
S… Speaker 1 (18)
که نکرده ام برایت پاورقی غزلیات بیدل
13:55
S… Speaker 1 (18)
صفحه 364 همه هنگی را با آوردن کلمات
14:00
S… Speaker 1 (18)
فدایت، هوایت، قبایت، گدایت
14:04
S… Speaker 1 (18)
و غیره حفظ کرده است که در همه تکیه روی هجای
14:08
S… Speaker 2 (18)
قبل از
14:09
S… Speaker 1 (18)
با این همه نمی توان گفت رعایت یک
14:13
S… Speaker 1 (18)
ثانی تکیه ها لازم و تخلف از آن ممنوع است نه
14:18
S… Speaker 1 (18)
این یک امتیاز است و فقط وحدت آوایی قافیه
14:22
S… Speaker 1 (18)
ها را تقویت می کند شاعران ما هرچند در رعایت این نکته
14:26
S… Speaker 1 (18)
کوشیده اند خود را دست و پا بسته در اختیار این قاعده
14:31
S… Speaker 1 (18)
نگذاشتند انوری در یک از معروفترین قصیده
14:35
S… Speaker 1 (18)
هایش با مطلع زیر با آسودگی تمام هر
14:39
S… Speaker 1 (18)
دو نوع تکیه را به کار برده است ای مسلمانان
14:43
S… Speaker 1 (18)
فاغان از دور چرخ چنبری و از نفاق تیر
14:47
S… Speaker 1 (18)
و قصد ماه و سیر مشتری پا ورقی مفلس
14:53
S… Speaker 1 (18)
کیمیا فروش صفحه 173 حافظ نیست در غزل
14:57
S… Speaker 1 (18)
دل می رود زدستم صاحب دلان خدا را در
15:01
S… Speaker 1 (18)
داک راز پنهان خواهد شده آشکارا
15:05
S… Speaker 1 (18)
پاورقی دیوان حافظ غزل 99 چند بار
15:09
S… Speaker 1 (18)
نوع قافیه را از نظر تکیه عوض کرده است.
15:13
S… Speaker 1 (18)
پاورقی را در بعضی کلمه های این غزل علامت
15:17
S… Speaker 1 (18)
مفعولی است و در بعضی جزء کلمه.
15:20
S… Speaker 1 (18)
در مورد اول
15:22
S… Speaker 1 (18)
هم را تکیه دارد و هم کلمه قبل از آن که
15:27
S… Speaker 1 (18)
واجه مستقل است ولی در مورد دوم فقط یک تکیه موجود
15:31
S… Speaker 1 (18)
است و آن هم روی هجای را چیز دیگری که صدور حکم برای
15:35
S… Speaker 1 (18)
رعایت تکیه در قافیه را دوشبار می کند نقش
15:40
S… Speaker 1 (18)
اختلاف لحجه ها در محل تکیه کلمات است
15:44
S… Speaker 1 (18)
مثلا در لحجه بیشتر فارسی زبانان تکیه
15:48
S… Speaker 1 (18)
روی هجای آخر است
15:50
S… Speaker 1 (18)
ولی در لحجه احالی اسفحان و یزد ایران و مزار
15:54
S… Speaker 1 (18)
شریف افغانستان بسیار کلمه ها با تکی روی
15:58
S… Speaker 1 (18)
هجای اول تلفز می شود.

This transcript was generated by AI (automatic speech recognition). May contain errors — verify against the original audio for critical use. AI policy

❤️ Любіш STT.ai? Раскажы сваім сябрам!
Кароткае апісанне
Націсніце "Сумаваць", каб стварыць падрабязнае апісанне гэтага транскрыпту.
Падрыхтоўка...
Запытаць у AI пра гэты пераклад
Запытайцеся пра што-небудзь з гэтага перакладу — машынны інтэлект знойдзе адпаведныя раздзелы і адкажа.