18 | STT.ai

0:00

S… Speaker 1 (18)

فصل چهارم موسیقی در شعر صفحه

0:04

S… Speaker 1 (18)

206 تا 214 قافیه

0:08

S… Speaker 1 (18)

های سوتی بنای قافیه اشتراک حروف

0:13

S… Speaker 1 (18)

است و همین گاهی شاعران را وا داشته است که حروف

0:17

S… Speaker 1 (18)

متفاوت ولی همصدا را یکسان تلقی کنند یعنی

0:21

S… Speaker 1 (18)

مثلا فضل با بزل قافیه شود و

0:25

S… Speaker 1 (18)

نهو با سهو

0:27

S… Speaker 1 (18)

این هم مثال از فردوسی و سعدی چه گفتان

0:32

S… Speaker 1 (18)

خداوند تنزیل و وحی خداوند امر و خداوند

0:36

S… Speaker 1 (18)

نهی چه مصر و چه شام و چه بر و چه بحر

0:40

S… Speaker 1 (18)

همه روستایند و شیراز شهر پاورقی

0:45

S… Speaker 1 (18)

هر دو نمونه از کتاب علم اروز و قافی نقل

0:49

S… Speaker 1 (18)

شده است صفحه 98

0:52

S… Speaker 1 (18)

از لحاظ شنیداری در این گونه قافیه ها نمیتوان

0:56

S… Speaker 1 (18)

ای بیافت چون در فارسی زاد و زال

1:01

S… Speaker 1 (18)

یا حی دوچشم و حی حسن تلفز یک

1:05

S… Speaker 1 (18)

سانی دارند بنابراین آنچه شاعران ما را از کاربورد گستردهی

1:09

S… Speaker 1 (18)

چون این قافیه هایی برحضر می داشته تفاوت شکل

1:13

S… Speaker 1 (18)

نوشتاری آنها بوده است

1:15

S… Speaker 1 (18)

ببیجه که در قدیم مسرعهای شعرها را روبروی

1:20

S… Speaker 1 (18)

هم می نوشته و از دو سمت تراز می کردند.

1:24

S… Speaker 1 (18)

طبعا در چنان دیوان شعری وجود دو

1:28

S… Speaker 1 (18)

قافیه ناهمگون از حض بسری خانندگان

1:32

S… Speaker 1 (18)

می کهند و بحانه به دست خوردگیران می دهد.

1:37

S… Speaker 1 (18)

ملاحظه می کنید که در بیتهای سعدی و فردوسی آخرین

1:41

S… Speaker 1 (18)

حرف مصره ها یکسان است و تفاوت در حروف

1:45

S… Speaker 1 (18)

ما قبل رخ داده است که چندان به چشم نمی

1:50

S… Speaker 1 (18)

زند ولی بعضی از شاعران امروز به خصوص آنان که زیر

1:54

S… Speaker 1 (18)

و رو شدن بسیاری از قواعد به وسیله نیما یوشیج

1:58

S… Speaker 1 (18)

و دیگران را دیده و برخود هموار کردند دیگر

2:03

S… Speaker 1 (18)

از قافیه کردن عبس با قفص

2:06

S… Speaker 1 (18)

و دسترست هم پرهیزی ندارند سپیده

2:10

S… Speaker 1 (18)

سرزد و ما از شب قفص رفتیم چنان پرنده شدیم

2:15

S… Speaker 1 (18)

و زدسترست رفتیم در این بحار بمانید

2:19

S… Speaker 1 (18)

شرمتان بادا خطاست این که بگوید من عبست

2:24

S… Speaker 1 (18)

رفتیم سلمان هراتی پابرری دری

2:28

S… Speaker 1 (18)

به خانه خرشید صفحه 84 تکرار قافیه

2:34

S… Speaker 1 (18)

در بعضی از قالب های شعر مثل غزل و قصیده چند

2:38

S… Speaker 1 (18)

مصراء همقافیه داریم.

2:41

S… Speaker 1 (18)

پابرقی با غزل و قصیده و دیگر قالب های شعر

2:45

S… Speaker 1 (18)

در جای خودش آشنا خواهیم شد.

2:47

S… Speaker 1 (18)

از آنجا که تنوع در این وحدت از میارهای اصلی

2:52

S… Speaker 1 (18)

زیبایی قافیه هست انتظار می رود که در این موارد

2:56

S… Speaker 1 (18)

هر کلمه فقط یک بار در قافیه ظاهر

3:01

S… Speaker 1 (18)

شود و با تکرار یک کلمه در قافیه روبرو نشویم.

3:05

S… Speaker 1 (18)

تکرار قافیه باعث می شود در بار دوم و سوم

3:10

S… Speaker 1 (18)

دیگر خاننده از آن احساس شگفتی نکند و بلکه

3:14

S… Speaker 1 (18)

چونین بپندارد که شاعر در پیدا کردن قافیه

3:18

S… Speaker 1 (18)

های دیگر ناتوان بود است.

3:20

S… Speaker 1 (18)

از همین روی عدبای ما غالبا تکرار قافیه را مجاز

3:25

S… Speaker 1 (18)

ندانسته و یا حد اقل برایش شرایطی وز

3:29

S… Speaker 1 (18)

کردند.

3:30

S… Speaker 1 (18)

مثلا گفتند که قافیه اولین مصراء غزل یا

3:34

S… Speaker 1 (18)

قصیده را میتوان در بیت دوم هم

3:37

S… Speaker 1 (18)

تکرار کرد ولی غیر منطقی از اگر ما به یک ممنوعیت

3:41

S… Speaker 1 (18)

کلی و بدون در نظر داشته شرایط و مختزیات

3:46

S… Speaker 1 (18)

شعر بسنده کنیم و یا تکرار قافیه را فقط

3:50

S… Speaker 1 (18)

در جای خاص جایز به شماریم و بس البته

3:54

S… Speaker 1 (18)

اگر شعر صرفاً از قافیه ساخته شده بود می شد

3:58

S… Speaker 1 (18)

تنوع قافیه را معیاری محکم و تخلف نپذیری

4:03

S… Speaker 1 (18)

تلقی کرد ولی وقتی پای خیال

4:06

S… Speaker 1 (18)

زبان وزن و دیگر بدایی شعر نیز به میان

4:10

S… Speaker 1 (18)

می آید باید سنجید که آیا شاعر توانسته

4:14

S… Speaker 1 (18)

است در مقابل تکرار قافیه شعرش را از جنبه های دیگر

4:18

S… Speaker 1 (18)

غنی تر کند یا نه اگر شاعری دو بیت

4:22

S… Speaker 1 (18)

بسیار درخشان با یک قافیه سرود باید برای

4:27

S… Speaker 1 (18)

رضایت خاطر ادبا یکی از آنها را کنار نهد با

4:31

S… Speaker 1 (18)

این وصف باید ببینیم چه اواملی

4:34

S… Speaker 1 (18)

عیب تکرار قافیه را تشدید می کند و چه عواملی از

4:38

S… Speaker 1 (18)

شدت آن می کهد.

4:40

S… Speaker 1 (18)

آنگاه می توانیم چون این اصولی را بیان کرد.

4:44

S… Speaker 2 (18)

یک.

4:44

S… Speaker 1 (18)

هرچه فاصله بین دو بیتی که قافیه شان تکراریست

4:49

S… Speaker 1 (18)

بیشتر باشد اثر تکرار کمتر در ذهن

4:53

S… Speaker 1 (18)

باقی می ماند.

4:54

S… Speaker 1 (18)

بنابراین در یک قصیده یا غزل طولانی تکرار قافیه

4:59

S… Speaker 1 (18)

کمتر بشید.

5:00

S… Speaker 1 (18)

چشمی آید و کمتر آزاردهنده است.

5:02

S… Speaker 1 (18)

از سوی دیگر خاننده چون این شعری چون دوشواری

5:07

S… Speaker 1 (18)

کار شاعر را در فراهم آوری این همه قافیه

5:11

S… Speaker 1 (18)

حس می کند ناخداگاه برایش پذیرش تکرار آنها

5:15

S… Speaker 1 (18)

آماده تر می شود.

5:17

S… Speaker 1 (18)

2.

5:18

S… Speaker 1 (18)

اگر بیتهایی که قافیه مشترک دارند در مزمون

5:22

S… Speaker 1 (18)

تصویر و ساختار زبان با هم مشابه باشند و

5:27

S… Speaker 1 (18)

شاعر از این زاویه تنوعی در کار ایجاد نکرده

5:31

S… Speaker 1 (18)

باشد تکرار قافیه بیشتر آزاردهنده است.

5:35

S… Speaker 1 (18)

چنان که در دو بیت از یک غذر درخشان حافظ می بینیم

5:39

S… Speaker 1 (18)

و حس می کنیم که چقدر این تشابه همه جانبه به

5:44

S… Speaker 1 (18)

این غذر زیبا لطمه زد است گویی یک بیت

5:48

S… Speaker 1 (18)

را دو بار می خانی نصیحتی کنمت یاد گیرو در عمل

5:52

S… Speaker 1 (18)

آر که این حدیث ز پیر طریقتم یاد است غمه

5:57

S… Speaker 1 (18)

جهان مخور و پند من مبر از یاد که این لطیفه اشقم

6:02

S… Speaker 1 (18)

ز رهروی یاد است

6:04

S… Speaker 1 (18)

پابرقی دیوان حافظ غزلی سی و هفت

6:08

S… Speaker 1 (18)

برعکس، تنوع مزمون می تواند تکرار

6:12

S… Speaker 1 (18)

قافیه را از یک ناتوانی به یک هنرمندی تبدیل کند و

6:16

S… Speaker 1 (18)

شاعر با آن به خاننده نشان دهد که چگونه قادر است با

6:21

S… Speaker 1 (18)

قافیه واحد دو مزمون کاملا متفاوت ارائه کند.

6:25

S… Speaker 1 (18)

شاعران مکتب هندی از این شگرد بسیار استفاده کردند.

6:29

S… Speaker 1 (18)

3.

6:29

S… Speaker 1 (18)

اگر کلمه تکرار شده در دو معنی متفاوت

6:34

S… Speaker 1 (18)

ظاهر شده باشد.

6:36

S… Speaker 1 (18)

و یا در یکی از قافیه ها بخشی از یک ترکیب یا

6:40

S… Speaker 1 (18)

کرمی مرکب باشد چندان حس نمی شود که با تکرار

6:44

S… Speaker 1 (18)

قافیه روبرویم در این شعر بیدل کلمه جو

6:49

S… Speaker 1 (18)

دو بار در قافیه آمد است در مطلع در

6:53

S… Speaker 1 (18)

قالب کلمه مهجو و در بیت پنجم به طور مستقل

7:04

S… Speaker 1 (18)

تا نوای بلبل فدای تمهید گفتگویت

7:08

S… Speaker 1 (18)

ز گلشنت ریشهی نخندد که چرخش

7:12

S… Speaker 1 (18)

افسردگی پسندد چون ماه نو نخش

7:16

S… Speaker 1 (18)

جام بندد لبی که تر شد به آب جویت

7:21

S… Speaker 1 (18)

پابرقی غزلیات بیدل صفحه 284

7:25

S… Speaker 1 (18)

این دو معنایی بودن کلمه انقدر نخوشایندی

7:30

S… Speaker 1 (18)

تکرار قافیه را تخفیش می دهد که شاعران به

7:34

S… Speaker 1 (18)

اصناد آن قافیه را حتی در یک بیت تکرار

7:38

S… Speaker 2 (18)

کردند

7:39

S… Speaker 1 (18)

این هم نمونه ای از مولانا آتش هست این بانگنای

7:43

S… Speaker 1 (18)

و نیست باد هر که این آتش ندارد نیست باد

7:47

S… Speaker 1 (18)

پاورقی مصنوی معنوی دفتر اول صفحه

7:52

S… Speaker 1 (18)

یازده ادبای ما به استناد این که دو

7:56

S… Speaker 1 (18)

کلمه معنای متفاوت دارند این کار را مجاز شمردند

8:00

S… Speaker 1 (18)

ولی به راستی این می تواند نقص موسیقی را به پوشاند

8:04

S… Speaker 1 (18)

به هر حال گویا شاعران از این نو تکرار

8:08

S… Speaker 1 (18)

ابایی نداشتند نقش تکیه در قافیه شاید این

8:12

S… Speaker 1 (18)

قاعده را شنیده باشید که اگر در حروف مشترک چند قافیه

8:16

S… Speaker 1 (18)

کلماتی مختوم به یه داریم این یه ها

8:20

S… Speaker 1 (18)

باید از لحاظ دستوری یکسان باشد یعنی مثلا نمیتوان

8:25

S… Speaker 1 (18)

کلمه ای را که با یه مستری ختم شده است با

8:29

S… Speaker 1 (18)

کلمه دارای یه نکره قافیه کرد

8:33

S… Speaker 1 (18)

شاعرانی چشم بسته به این قاعده عمل می کنند بدون این که

8:37

S… Speaker 1 (18)

راز کار را بدانند به راستی تفاوت بین این دویه چیست

8:41

S… Speaker 1 (18)

و اصولا دستور زبان چه دخالتی در مستری شعر می

8:45

S… Speaker 1 (18)

تواند داشته باشد این قاعده یک مبنای زیبای شناسی دارد

8:50

S… Speaker 1 (18)

یا نه و اگر دارد آن مبنا فقط برای کلمات

8:54

S… Speaker 1 (18)

مختوم به یه صادق است یا کلمات دیگر ایرانیز شامل

8:58

S… Speaker 1 (18)

می شود از همه گذشته

9:00

S… Speaker 1 (18)

برخورد شاعران ما با این قضیه چگونه بوده است؟ نگارنده

9:04

S… Speaker 1 (18)

در جایی ندیده است که کسی از این زاویه به این موضوع نگریسته

9:09

S… Speaker 1 (18)

باشد.

9:09

S… Speaker 1 (18)

پس شاید لازم باشد مسئله را بشکافیم و به راه حلی

9:13

S… Speaker 1 (18)

پذیروتنی برسیم.

9:15

S… Speaker 1 (18)

برای این کار باید نخوست تکیه را بشناسیم.

9:19

S… Speaker 1 (18)

وقتی که کلمه یا عبارتی را تنفذ می کنیم همه هجاهایی

9:23

S… Speaker 1 (18)

که در آن هست به یک درجه از وضوح و برجستگی ادا نمی

9:27

S… Speaker 1 (18)

شود.

9:28

S… Speaker 1 (18)

بلکه یک یا چند هجا برجسته تر است همین

9:32

S… Speaker 1 (18)

برجستگی خواست یکی از اجزای کلمه در یک سلسل

9:37

S… Speaker 1 (18)

اسوات ملفوز موجب می شود که حدود و فواصل

9:41

S… Speaker 1 (18)

هجاها را تشخیص بدنیم و هر یک از کلمات جمله

9:45

S… Speaker 1 (18)

را جداغانه ادراک کنیم

9:48

S… Speaker 1 (18)

پابرقی بزن شعر فارسی صفحه 148

9:52

S… Speaker 1 (18)

هر کلمه یک تکیه دارد که ممکن است بر روی آخرین

9:56

S… Speaker 1 (18)

هجاب باشد و در مواردی نیز روی آخرین بخش

10:00

S… Speaker 1 (18)

اصلی کلمه مثلا اگر بگویم بزرگی به فضل است

10:04

S… Speaker 1 (18)

نمال تک کلمه بزرگی روی آخرین

10:08

S… Speaker 1 (18)

هجا گی است ولی اگر بگویم فردوسی

10:12

S… Speaker 1 (18)

شاعر بزرگی بود به روشنی می توان حس کرد که هجای

10:16

S… Speaker 1 (18)

گی دیگر با آن فشار تلفز نمی شود بلکه

10:21

S… Speaker 1 (18)

تکیه بر روی هجای زر می روید همچنین از تفاوت

10:25

S… Speaker 1 (18)

تکیه در کلمات کریم

10:28

S… Speaker 1 (18)

یعنی سخی و کریم یعنی کر هستیم

10:32

S… Speaker 1 (18)

یا کلمات سلامت یعنی درستی و

10:36

S… Speaker 1 (18)

سلامت یعنی سلام تو در کریم اول تکی

10:40

S… Speaker 1 (18)

روی هجای ریم است و در دومی روی هجای که

10:44

S… Speaker 1 (18)

همچنان در سلامت نخوست هجای مت تکی

10:49

S… Speaker 1 (18)

دارد و در دومی هجای لا

10:52

S… Speaker 1 (18)

چون این است که تلفز کلمات در حالتهای گناگون دستوری

10:56

S… Speaker 1 (18)

فرق دارد و این در قافیه هم اثر می گذارد.

10:59

S… Speaker 1 (18)

موسیقی کناری وقتی کامل تر می شود که همه کلمات قافیه

11:04

S… Speaker 1 (18)

تکیه یکسانی داشته باشند.

11:06

S… Speaker 1 (18)

پس این که یه های کلمات قافیه باید یکسان

11:11

S… Speaker 1 (18)

باشند در است بنابر همین نکته است.

11:14

S… Speaker 1 (18)

ولی کسانی که از تفاوت تکیه غافل بوده اند آن

11:18

S… Speaker 1 (18)

را به تفاوت دستوری حمل کرده اند.

11:21

S… Speaker 1 (18)

ما از لحاظ دستور زبان بیش از ده نوعیه داریم.

11:25

S… Speaker 1 (18)

اگر قرار باشد در یک شعر از آغاز تا

11:29

S… Speaker 1 (18)

آخر فقط یک نوع از اینها بیاید که بسیار

11:34

S… Speaker 1 (18)

غیر منطقیست و کسی هم به چونین محدودیت کشندهی گردن

11:39

S… Speaker 1 (18)

ننهاده است.

11:40

S… Speaker 1 (18)

برفرض هم که گردن بنهد چه سودی دارد.

11:44

S… Speaker 1 (18)

مهم تکیه هست که در تلفز اثر می کند و ما باید آن

11:48

S… Speaker 1 (18)

را ملاک بدانیم از نظر تلفز کلمات مختوم

11:52

S… Speaker 1 (18)

به مساوت بلند ای به دو دسته می شود یکی با تکیه

11:57

S… Speaker 1 (18)

بر روی ای مثل قدسی و توتی و

12:01

S… Speaker 1 (18)

دیگری با تکیه بر روی هجای قبل از ای مثل

12:06

S… Speaker 1 (18)

چراغی یک چراغ و گفتی

12:09

S… Speaker 1 (18)

تو گفتی اگر شاعر بخواهد تکیه قافیه ها را رعایت

12:13

S… Speaker 1 (18)

کند باید همه را با تکیه یکسان انتخاب کند حافظ

12:18

S… Speaker 1 (18)

در غزل ای پادشه خوبان داد از غم تنهایی

12:22

S… Speaker 1 (18)

دل بی تو به جان آمد وقت است که بازایی پاورقی

12:27

S… Speaker 1 (18)

دیوان حافظ غزل 493 همه قافیه

12:31

S… Speaker 1 (18)

ها را از نوع اول

12:33

S… Speaker 1 (18)

تکیه روی ی و در غزل در همه دیر مقان

12:37

S… Speaker 1 (18)

نیست چون من شیدایی خرق جایی گره و باده

12:41

S… Speaker 1 (18)

و دفتر جایی پا ورقی همانجا غزل 490

12:45

S… Speaker 1 (18)

همه را از نوع دوم تکیه روی دا جا

12:50

S… Speaker 1 (18)

را و دیگر هجاهایی قبل از ای

12:54

S… Speaker 1 (18)

آورده است چنان که دیدیم

12:57

S… Speaker 1 (18)

تکیه نه تنها در کلمات مختوم به مساوت بلند ای

13:01

S… Speaker 1 (18)

که در دیگر کلمات زبان فارسی نیست تأثیر گذار است.

13:05

S… Speaker 1 (18)

پس انتظار میره وردن قافیه شدن آنها نیست چون این ملاحظه

13:10

S… Speaker 1 (18)

داشته باشیم.

13:10

S… Speaker 1 (18)

ادبای ما از این دیگر سخنی نگفتند یا من ندیدم

13:15

S… Speaker 1 (18)

ولی شاعران به این لطیفه بی توجه نبودند.

13:19

S… Speaker 1 (18)

حافظ در غذر زانیار دلنوازم شکریست

13:23

S… Speaker 1 (18)

با شکایت گرنکتدان عشقی بشنو تو

13:27

S… Speaker 1 (18)

این حکایت پاورقی همانجا غذر 94 همه

13:31

S… Speaker 1 (18)

قافیه ها را با تکیر روی هجای یت آورده

13:36

S… Speaker 1 (18)

است یعنی انایت، ولایت، جنایت،

13:40

S… Speaker 1 (18)

همایت و غیره

13:43

S… Speaker 1 (18)

بیدل در غزل همه کس کشیده محمل به

13:47

S… Speaker 1 (18)

جناب کبریایت من و خجلت سجودی

13:51

S… Speaker 1 (18)

که نکرده ام برایت پاورقی غزلیات بیدل

13:55

S… Speaker 1 (18)

صفحه 364 همه هنگی را با آوردن کلمات

14:00

S… Speaker 1 (18)

فدایت، هوایت، قبایت، گدایت

14:04

S… Speaker 1 (18)

و غیره حفظ کرده است که در همه تکیه روی هجای

14:08

S… Speaker 2 (18)

قبل از

14:09

S… Speaker 1 (18)

با این همه نمی توان گفت رعایت یک

14:13

S… Speaker 1 (18)

ثانی تکیه ها لازم و تخلف از آن ممنوع است نه

14:18

S… Speaker 1 (18)

این یک امتیاز است و فقط وحدت آوایی قافیه

14:22

S… Speaker 1 (18)

ها را تقویت می کند شاعران ما هرچند در رعایت این نکته

14:26

S… Speaker 1 (18)

کوشیده اند خود را دست و پا بسته در اختیار این قاعده

14:31

S… Speaker 1 (18)

نگذاشتند انوری در یک از معروفترین قصیده

14:35

S… Speaker 1 (18)

هایش با مطلع زیر با آسودگی تمام هر

14:39

S… Speaker 1 (18)

دو نوع تکیه را به کار برده است ای مسلمانان

14:43

S… Speaker 1 (18)

فاغان از دور چرخ چنبری و از نفاق تیر

14:47

S… Speaker 1 (18)

و قصد ماه و سیر مشتری پا ورقی مفلس

14:53

S… Speaker 1 (18)

کیمیا فروش صفحه 173 حافظ نیست در غزل

14:57

S… Speaker 1 (18)

دل می رود زدستم صاحب دلان خدا را در

15:01

S… Speaker 1 (18)

داک راز پنهان خواهد شده آشکارا

15:05

S… Speaker 1 (18)

پاورقی دیوان حافظ غزل 99 چند بار

15:09

S… Speaker 1 (18)

نوع قافیه را از نظر تکیه عوض کرده است.

15:13

S… Speaker 1 (18)

پاورقی را در بعضی کلمه های این غزل علامت

15:17

S… Speaker 1 (18)

مفعولی است و در بعضی جزء کلمه.

15:20

S… Speaker 1 (18)

در مورد اول

15:22

S… Speaker 1 (18)

هم را تکیه دارد و هم کلمه قبل از آن که

15:27

S… Speaker 1 (18)

واجه مستقل است ولی در مورد دوم فقط یک تکیه موجود

15:31

S… Speaker 1 (18)

است و آن هم روی هجای را چیز دیگری که صدور حکم برای

15:35

S… Speaker 1 (18)

رعایت تکیه در قافیه را دوشبار می کند نقش

15:40

S… Speaker 1 (18)

اختلاف لحجه ها در محل تکیه کلمات است

15:44

S… Speaker 1 (18)

مثلا در لحجه بیشتر فارسی زبانان تکیه

15:48

S… Speaker 1 (18)

روی هجای آخر است

15:50

S… Speaker 1 (18)

ولی در لحجه احالی اسفحان و یزد ایران و مزار

15:54

S… Speaker 1 (18)

شریف افغانستان بسیار کلمه ها با تکی روی

15:58

S… Speaker 1 (18)

هجای اول تلفز می شود.

18

Samandráttur

Spørg AI um hetta transkriptión