15 | STT.ai

0:00

S… Speaker 1 (15)

فصل چهارم موسیقی در شعر صفحه

0:04

S… Speaker 1 (15)

177 تا 184 انعتاف

0:08

S… Speaker 1 (15)

پذیری وزنهای شعر آنان که باری سرکارشان

0:12

S… Speaker 1 (15)

به کتابهای علم اروز افتاده است احتمالاً با بحث

0:17

S… Speaker 1 (15)

اختیارات شاعری در وزن برخوردند.

0:20

S… Speaker 1 (15)

منظور این است که گاهی به شاعران اجازه داده شده است که تغییراتی

0:25

S… Speaker 1 (15)

جزئی در حد کوتاه یا بلند کردن یک جا

0:29

S… Speaker 1 (15)

و نزایر آن در وزن شعرشان اعمال کنند.

0:33

S… Speaker 1 (15)

مثلا گفته شده است که شاعر می تواند در وزن فعلاتون

0:37

S… Speaker 1 (15)

فعلاتون فعلاتون فعلات رکن نخست را

0:42

S… Speaker 1 (15)

به صورت فاعلاتون هم بیاورد.

0:45

S… Speaker 1 (15)

یا به عبارت امروزی تر به جای هجای کتاه

0:49

S… Speaker 1 (15)

نخست هجای بلند به کار برد.

0:52

S… Speaker 1 (15)

چنان که انوری در مسراء دوم قسید نامه اهل

0:56

S… Speaker 1 (15)

خراسان کرده است.

0:58

S… Speaker 1 (15)

به سمرغند اگر بگذری ایباد سهر نامه

1:03

S… Speaker 1 (15)

اهل خراسان به بر خاغان بر پاورقی

1:07

S… Speaker 1 (15)

مفلس کیمیا فروش صفحه 143

1:11

S… Speaker 1 (15)

و نیز گفته شده از که شاعر اجازه دارد در همین وزن فعلات

1:16

S… Speaker 1 (15)

آخر را به صورتهای فعلات

1:19

S… Speaker 1 (15)

فعلا و فعلا هم بیاورد خلاصه

1:23

S… Speaker 1 (15)

دران کتاب ها فهرستی از این اختیارات هست اما کمتر

1:27

S… Speaker 1 (15)

به این پرداختند که مبنای اینها چیست و اصولا

1:31

S… Speaker 1 (15)

آیا کسی حق دارد برای شاعران چون این تکلیف

1:36

S… Speaker 1 (15)

های قاطعانهی بکند ما در تمهید کتاب حاضر در

1:40

S… Speaker 1 (15)

باری قانونمندی شعر به تفسیر سخن گفته ایم و می دانیم

1:44

S… Speaker 1 (15)

که اگر عرضشی هم در این قوانین هست

1:47

S… Speaker 1 (15)

به خاطر قانون بودن نیست بلکه از آن روست که شاعران

1:52

S… Speaker 1 (15)

و مخاطبانشان به طور طبیعی آنها را پسندیده

1:56

S… Speaker 1 (15)

و پذیروهدند بدون این که هیچیک در این پذیرش مجبور

2:00

S… Speaker 1 (15)

باشد در اینجا نیز همین قضیه صادق است شاعران در

2:04

S… Speaker 1 (15)

طول زمان حس کردند که بعضی تغییرات کوچک در

2:09

S… Speaker 1 (15)

ترتیب هجاها در بعضی وزنها چندان

2:13

S… Speaker 1 (15)

محسوس نیست

2:14

S… Speaker 1 (15)

شنوندهی که آن بیت انوری را می شنود به طور طبیعی اختلاف

2:19

S… Speaker 1 (15)

در وزن حس نمی کند.

2:21

S… Speaker 1 (15)

هرچند دو مصرا به دو شکل متفاوت فعلاتون

2:26

S… Speaker 1 (15)

و فائلاتون شروع شده و نیز با دو شکل

2:30

S… Speaker 1 (15)

متفاوت فعلا و فعلا خاتمی

2:34

S… Speaker 2 (15)

آفته است.

2:35

S… Speaker 1 (15)

اگر شاعر همین تبدیل را در فعلاتون ثوم

2:39

S… Speaker 1 (15)

کرده بود و گفته بود

2:41

S… Speaker 1 (15)

به سمروند اگر بگذشتی ای باد سهر دیگر

2:46

S… Speaker 1 (15)

وزن کاملا آشفته می شد و آشفتگی آن بر

2:50

S… Speaker 1 (15)

همه آشکار بود.

2:51

S… Speaker 1 (15)

چه کسی به انوری اجازه داده است که این تصرف را در

2:55

S… Speaker 1 (15)

رکن اول بکند و در دیگر ارکان نه؟ هیچ

2:59

S… Speaker 1 (15)

نمی توان گفت جز این که گوش مردم در برابر اولی حساس

3:04

S… Speaker 1 (15)

نیست و در برابر دومی هست.

3:06

S… Speaker 1 (15)

یا به عبارت دیگر

3:08

S… Speaker 1 (15)

ساختار موسیقایی این وزن طوریست که می تواند

3:12

S… Speaker 1 (15)

چنان انعتاف پذیری در آغاز و پایان

3:16

S… Speaker 1 (15)

خود داشته باشد بدون این که آسیبی ببیند.

3:20

S… Speaker 1 (15)

پس آنچه به نام اختیارات شاعری در وزن می شناسیم

3:24

S… Speaker 1 (15)

در واقع انعتاف پذیری وزن هاست و نه چیزی

3:28

S… Speaker 1 (15)

دیگر.

3:29

S… Speaker 1 (15)

میزان این انعتاف پذیری نیست در وزنهای مختلف فرق

3:33

S… Speaker 1 (15)

می کند.

3:34

S… Speaker 1 (15)

بعضی وزنها تغییرات بیشتری را می پذیرند بعضی

3:38

S… Speaker 1 (15)

کمتر و بعضی تقریبا هیچ مثلا در وزن فعلات

3:43

S… Speaker 1 (15)

و فائلاتون فعلات و فائلاتون تقریبا هیچ

3:48

S… Speaker 1 (15)

تصرفی نمی توان کرد پا برقی

3:51

S… Speaker 1 (15)

تنها تصرف ممکن در این وزن تبدیل هجای

3:55

S… Speaker 1 (15)

بلند آخر به کشیده است که آن هم لطمه مختصر

4:00

S… Speaker 1 (15)

به وزن می زند ولی شاعران ما از آن پرهیز نداشتند

4:04

S… Speaker 1 (15)

ناهنواری حاصل از این تصرف ها در وزن را سکته

4:09

S… Speaker 1 (15)

می نامند و این خود انواعی دارد سکته گاهی

4:13

S… Speaker 1 (15)

نامحسوس است گاهی محسوس است ولی آزاردهنده

4:17

S… Speaker 1 (15)

نیست و گاهی

4:19

S… Speaker 1 (15)

هم محسوس است و هم آزاردهنده که اینجا می گوییم وزن

4:24

S… Speaker 1 (15)

شعر خراب شده است.

4:25

S… Speaker 1 (15)

بنای کار ما بر قانون وزن کردن نیست ولی

4:30

S… Speaker 1 (15)

می توانیم انواع سکته ها و تأثیر آنها در وزن شعر

4:34

S… Speaker 1 (15)

را توصیف کنیم و آنهایی را که در شعر فارسی بسیار دیده

4:38

S… Speaker 1 (15)

شده است برشماریم.

4:40

S… Speaker 1 (15)

با این یاداوری که وجودشان در شعر بعضی شاعران الزامن

4:45

S… Speaker 1 (15)

به این معنی نیست که هیچ لطمهی به وزن

4:48

S… Speaker 1 (15)

یک، ساختار زبان فارسی بگونه

4:52

S… Speaker 1 (15)

ایست که جملات آن به مسوت کوتا ختم نمی شوند

4:56

S… Speaker 1 (15)

یا به عبارت دیگر ما در آخره

5:00

S… Speaker 1 (15)

هیچ جملهی هجای کتاه نداریم.

5:02

S… Speaker 1 (15)

چون پایان مصرا توقفگاهی همانند پایان

5:07

S… Speaker 1 (15)

جمله است می توان گفت در آخر هیچ مصرایی نمی

5:11

S… Speaker 1 (15)

توانیم هجای کتاه داشته باشیم و حتی هجای آخر کلماتی

5:15

S… Speaker 1 (15)

مثل نامه، خانه و زنده به

5:20

S… Speaker 1 (15)

ناچار بلند خانده می شود.

5:22

S… Speaker 1 (15)

ولی هجای کشیده در آخر مصرا داریم و تأثیر

5:26

S… Speaker 1 (15)

وزنی آن نیز تقریبا معادل هجای بلند است.

5:30

S… Speaker 1 (15)

پس می توان گفت آخرین هجای هر وزن می

5:34

S… Speaker 1 (15)

تواند بلند یا کشیده باشد و در هر دو صورت وزن

5:39

S… Speaker 1 (15)

سالم می ماند.

5:40

S… Speaker 1 (15)

پا برقی در بعضی وزنهای انتاف ناپذیر مثل

5:45

S… Speaker 1 (15)

مفایلون مفایلون مفایلون مفایلون و

5:49

S… Speaker 1 (15)

مستفعلون مستفعلون مستفعلون مستفعلون این

5:53

S… Speaker 1 (15)

کشیده بودن هجای آخر کمی ناخوشاهنگی

5:57

S… Speaker 1 (15)

در خود دارد.

5:59

S… Speaker 1 (15)

و شاید به همین سبب در شعر فارسی کم دیده شده

6:03

S… Speaker 1 (15)

است. دو نوعی دیگر از سکته محسوس

6:07

S… Speaker 1 (15)

ولی پذیروتنی تبدیل دو هجای کتاه مجاور

6:11

S… Speaker 1 (15)

به یک هجای بلند در بعضی وزن هاست.

6:15

S… Speaker 1 (15)

چنان که در مسراهای چهارم و ششم این قصیده

6:19

S… Speaker 1 (15)

فرخی و در کلمات ناید و شنیدن

6:23

S… Speaker 1 (15)

دیده می شود.

6:25

S… Speaker 1 (15)

فسانه گشت و کهن شد حدیث اسکندر سخن نو

6:29

S… Speaker 1 (15)

آر که نو را حلاوتی استگرد

6:32

S… Speaker 1 (15)

فسانی کهان و کارنامی به دروغ به کار

6:36

S… Speaker 1 (15)

ناید رو در دروغ رنج مبر حدیث آن

6:40

S… Speaker 1 (15)

که سکندر کجا رسید و چه کرد زبست شنیدن گشته

6:45

S… Speaker 1 (15)

از خل را از بر پا برقی دیوان

6:49

S… Speaker 1 (15)

فرخی سیستانی صفحه 66 وزن این شعر

6:53

S… Speaker 1 (15)

مفائلن فعلاتن مفائلن فعلات است و

6:57

S… Speaker 1 (15)

در این دو مصره فعلاتن

7:00

S… Speaker 1 (15)

هجاهای کوتاه کوتاه بلند بلند به فعلاتن

7:05

S… Speaker 1 (15)

بلند بلند بلند تبدیل شده است.

7:08

S… Speaker 1 (15)

این تغییر است محسوس ولی نه در حد شکست وزن

7:12

S… Speaker 1 (15)

و شنوندی شعر باری به هر جهت آن را میپذیرد.

7:15

S… Speaker 1 (15)

یک سکته نادر دیگر جا به جای یک هجای

7:20

S… Speaker 1 (15)

کوتاه و بلند در بعضی رکنهای بعضی وزن

7:24

S… Speaker 1 (15)

هاست.

7:24

S… Speaker 1 (15)

یعنی تبدیل مفتعلن

7:27

S… Speaker 1 (15)

بلند کتاه کتاه بلند به مفائلن

7:32

S… Speaker 1 (15)

کتاه بلند کتاه بلند یا برعکس چنان که

7:36

S… Speaker 1 (15)

جمال الدین عبدالرزاق اسمانی در قصیده معروفی

7:40

S… Speaker 1 (15)

که برای خاقانی سروده مکرر از این قابلیت استفاده

7:44

S… Speaker 2 (15)

کرده است.

7:45

S… Speaker 1 (15)

کیست که پیغام من به شهر شروان برد؟ نامه

7:49

S… Speaker 1 (15)

من بهران مرد سخندان برد؟

7:53

S… Speaker 1 (15)

گوید خاقانیا این همه ناموز چیست نهر

7:57

S… Speaker 1 (15)

که دو بیت گو لقبز خاقان برد وحکه

8:02

S… Speaker 1 (15)

چه خنده زنند بر من و تو کودکان

8:05

S… Speaker 1 (15)

اگر کسی شعر ما سوی خراسان برد پاورغی

8:09

S… Speaker 1 (15)

سیری در شعر فارسی صفحه 61 چون این است

8:13

S… Speaker 1 (15)

که ما گاهی در دریافت و عرضیابی وزن شعر دوچار

8:17

S… Speaker 1 (15)

اشتباه می شویم چون با مصراهایی از یک شعر روبرو

8:21

S… Speaker 1 (15)

می شویم که تقطیهای گناگون دارند این غزل حادی

8:26

S… Speaker 1 (15)

سعیدی کیاسری پرست از پرشهای وزنی

8:30

S… Speaker 1 (15)

به گونهی که ممکن است کسی وزنش را معیوب بپندارد

8:34

S… Speaker 1 (15)

باشد اما چه کسی از من سرگردان تر یا

8:38

S… Speaker 1 (15)

کدامین آتش از نفسم سوزان تر از

8:42

S… Speaker 1 (15)

تماشای کدامین خون برمی گردی ای در آینه

8:47

S… Speaker 1 (15)

از من هم سرگردان تر آسمان در مشتت پنجره

8:51

S… Speaker 1 (15)

ها در چشمت

8:53

S… Speaker 1 (15)

و گلوگاهت از صبح و صدا تابانتر از

8:57

S… Speaker 1 (15)

پس آن همه جانکندنها مردنها آمدی

9:01

S… Speaker 1 (15)

اما بینانتر بی ایمانتر باشد

9:06

S… Speaker 1 (15)

اما بنشین حرف بزن شعر بخان ها

9:11

S… Speaker 1 (15)

بگو باز بگو روشندتر اوریانتر

9:16

S… Speaker 1 (15)

چشمهایش خالی باد دلش عبری باد

9:20

S… Speaker 1 (15)

آن که می خواست تو را گم شده تر پنهان تر

9:25

S… Speaker 1 (15)

باز من ماندم و دیوار و پریشانی شعر

9:29

S… Speaker 1 (15)

در جهان آیا هست از شب من زندان

9:33

S… Speaker 1 (15)

تر

9:34

S… Speaker 1 (15)

پاورقی، غزل معاصر ایران، صفیه 150.

9:38

S… Speaker 1 (15)

فقط یک مصرا از این 14 مصرا دقیقاً

9:42

S… Speaker 1 (15)

مطابق وزن معیار فعلاتون، فعلاتون، فعلاتون،

9:47

S… Speaker 2 (15)

فعلن است.

9:48

S… Speaker 1 (15)

دو مصرا دیگر اختلافی بسیار اندک در آخرین روک

9:52

S… Speaker 1 (15)

دارد که نامحسوس است و 11 مصرا دیگر

9:56

S… Speaker 1 (15)

همه دارای سکتهایی محسوس است.

10:00

S… Speaker 1 (15)

قدی پذیروتنی آنچه بعضی مسراها را بسیار آشفته نشان

10:04

S… Speaker 1 (15)

می دهد وجود همزمان دو یا چند سکته

10:08

S… Speaker 1 (15)

در آنهاست.

10:09

S… Speaker 1 (15)

تقدیه این سه مسرا را در کنار تقدیه معیار

10:13

S… Speaker 1 (15)

ببینید.

10:13

S… Speaker 1 (15)

فعی لا تون فعی

10:18

S… Speaker 1 (15)

لا تون فعی لا تون

10:22

S… Speaker 1 (15)

فعی لن هجاهای کوتا

10:26

S… Speaker 2 (15)

کوتا بلند

10:28

S… Speaker 2 (15)

کتا کتا بلند

10:51

S… Speaker 2 (15)

مین بلند خون بلند بر بلند

10:56

S… Speaker 2 (15)

می بلند گر بلند دی

11:00

S… Speaker 2 (15)

بلند آ بلند می کتا

11:04

S… Speaker 2 (15)

دی بلند ام بلند ما

11:08

S… Speaker 2 (15)

بلند بی بلند نان بلند

11:13

S… Speaker 2 (15)

تر بلند بی بلند ای

11:18

S… Speaker 2 (15)

بلند من

11:20

S… Speaker 2 (15)

بلند تر بلند چش بلند

11:24

S… Speaker 2 (15)

می کتا ها بلند یش

11:29

S… Speaker 2 (15)

بلند خا

11:31

S… Speaker 2 (15)

بلند، لی بلند، با بلند،

11:36

S… Speaker 1 (15)

ده کتا، ده کتا، لش

11:41

S… Speaker 2 (15)

بلند، اب بلند، ری بلند،

11:46

S… Speaker 2 (15)

باد بلند.

11:47

S… Speaker 1 (15)

این که در مصره آمدی اما بینان تر

11:52

S… Speaker 1 (15)

ده هجای بلند در پیه هم افتاده است از

11:56

S… Speaker 1 (15)

این روست که شاعر قابلیت تبدیل دو هجای کتا

12:00

S… Speaker 1 (15)

به یک هجای بلند را سه بار پیاپی به کار برده

12:04

S… Speaker 1 (15)

است. این وزن خاص چون این اجازه می دهد و بعضی

12:09

S… Speaker 1 (15)

وزنهای دیگر نیز کم و بیش چون این اطاف پذیری

12:13

S… Speaker 1 (15)

هایی دارند.

12:14

S… Speaker 1 (15)

در این میان وزن مفعول و مفائلن مفائیلن

12:18

S… Speaker 1 (15)

فع وزن ربائی

12:21

S… Speaker 1 (15)

بسیار عجیب است چون چند نوع از تغییرات بالا را در

12:25

S… Speaker 1 (15)

آن واحد می توان در رکنهای مختلف آن اعمال

12:29

S… Speaker 1 (15)

کرد و 24 حالت هجابندی با اختلافهای

12:34

S… Speaker 1 (15)

اندک برایش یافت.

12:35

S… Speaker 1 (15)

جالب این که خاننده در آنها احساس دوگانگی نمی

12:39

S… Speaker 1 (15)

کند و یا حد دنقل این دوگانگی یا در واقع 24 گانگی

12:45

S… Speaker 1 (15)

را به هر صورتی که هست می پذیرد.

12:47

S… Speaker 1 (15)

پا برقی

12:48

S… Speaker 1 (15)

این وزنها از شکلهای معروف و معمول مثل مفعول

12:53

S… Speaker 1 (15)

و مفائلن، مفائیلن، فه، مفعول و

12:57

S… Speaker 1 (15)

مفائیل و مفائیلن، فه، مفعول و مفائیل

13:01

S… Speaker 1 (15)

و مفائیل و فعل تا شکلهایی نسبتا غریب

13:05

S… Speaker 1 (15)

و نامعنوس مفعولن، فائلن، مفائیلن،

13:09

S… Speaker 1 (15)

فه و مفعولن، فائلات

13:13

S… Speaker 1 (15)

مفعولون فع در تغییر است.

13:16

S… Speaker 1 (15)

بیدل در ربایی های خیش از این نوستانات بیشترین

13:20

S… Speaker 1 (15)

استفاده را کرده است.

13:22

S… Speaker 1 (15)

اما حساسیت طبع انسانها در دریافت وزن

13:26

S… Speaker 1 (15)

شعر یکسان نیست و به همین ترتیب واکنش آنها

13:30

S… Speaker 1 (15)

در برابر سکتهای وزنی فرق دارد.

13:33

S… Speaker 1 (15)

این حساسیت در طول زمان نیز به طور جمعی

13:37

S… Speaker 1 (15)

تغییر می کند و به همین لحاظ

13:40

S… Speaker 1 (15)

میزان و نوع سکتهای رایج در شعر هر اصری متفاوت

13:44

S… Speaker 1 (15)

است در شعر کوهن فارسی تا حوالی قرن ششم سکتهای

13:49

S… Speaker 1 (15)

وزنی بسیار است و مثلا دیوان ناصر خسرو معدن

13:54

S… Speaker 1 (15)

این گونه شگفتی هاست در شعر او بسیار به نزایر

13:58

S… Speaker 1 (15)

این بیتا بر میخوریم بردرگهش زنادره بحر

14:03

S… Speaker 1 (15)

اروز یکی امین دانا دربان کنم

14:07

S… Speaker 1 (15)

مفعول و فائلات و مفایل و فع بنیاد

14:12

S… Speaker 1 (15)

این مبارک بنیان کنم.

14:14

S… Speaker 1 (15)

پاورقی دیوان ناصر خسرو صفحه 370

14:18

S… Speaker 1 (15)

گذشته از این که باید یکی را با تشدید که

14:23

S… Speaker 1 (15)

بخانیم اگر همون مفعول و فائلات و مفایل

14:27

S… Speaker 1 (15)

و فع را معیار قرار دهیم

14:30

S… Speaker 1 (15)

خواهیم دید که در مصراهای دوم دو هجای کوتاه

14:35

S… Speaker 1 (15)

مجاور به یک هجای بلند تبدیل شده است.

14:39

S… Speaker 1 (15)

ولی به تدریج گوی فارسی زبانان در برابر وزن

14:43

S… Speaker 1 (15)

شعر حساستر شدند و در دوره های بعدی شعر

14:47

S… Speaker 1 (15)

فارسی این سکته ها روبه کاهش رفت است.

14:51

S… Speaker 1 (15)

در غزل نوکلاسیک امروز باز مواردی

14:55

S… Speaker 1 (15)

از این نوستانها را می توانی یافت.

14:58

S… Speaker 1 (15)

که در غزل حادی سعیدی نمونهش را دیدید.

15:01

S… Speaker 1 (15)

به هر حال در هر زمانی میزان پذیرش پرشهای

15:06

S… Speaker 1 (15)

وزنی توسط افراد مختلف متفاوت است و چون

15:10

S… Speaker 1 (15)

این است که گاهی در مورد تغییرات نامعنوس در شعر بعضی

15:14

S… Speaker 1 (15)

شاعران چند دوچونهایی پدید می آید.

15:17

S… Speaker 1 (15)

مثلاً علی معلم در وزن شعر تصرفهایی کرده

15:21

S… Speaker 1 (15)

است که ظاهرن خارج از محدودی معروف به اختیارات

15:25

S… Speaker 1 (15)

شاعر است.

15:26

S… Speaker 1 (15)

کاری که این شاعر کرده است تبدیل دو هجای کتاه به

15:30

S… Speaker 1 (15)

یک هجای کشیده در رکن دوم یا سوم وزن

15:35

S… Speaker 1 (15)

فعلاتون فعلاتون فعلاتون فعلات است یعنی

15:39

S… Speaker 1 (15)

گذاشتن فا لاتون به جای فعلاتون

15:43

S… Speaker 1 (15)

مارزه ها که است بر راه بگو با کاوه که میفکن

15:48

S… Speaker 1 (15)

کل از سر مکشا پا تاوه دگر این حوصله

15:52

S… Speaker 1 (15)

ها تنگ است و این دل ها تنگ

16:02

S… Speaker 1 (15)

با این ملاحظات ما

16:07

S… Speaker 1 (15)

اگر سیاهی از بایت ها و نبایت ها در وزن تشکیل

16:11

S… Speaker 1 (15)

دهیم نقش زمان و تفاوت سلیغه افراد را در

16:16

S… Speaker 1 (15)

دریافت وزن نادیده گرفتهیم بهتر است به جای

16:20

S… Speaker 1 (15)

این کار

16:21

S… Speaker 1 (15)

دریابیم وزد چه تأثیری در عواطف خاننده و

16:25

S… Speaker 1 (15)

شنوندی شعر دارد و آنگاه ببینیم که این سکته

16:29

S… Speaker 1 (15)

ها تا چه حدی می تواند به این تأثیر بی افضاید

16:33

S… Speaker 1 (15)

یا آن را کاهش دارد.

16:34

S… Speaker 1 (15)

صحبت از قاعده و قانون هم وقتی مفیده است که در خدمت

16:39

S… Speaker 1 (15)

یک تحلیل هنری باشد.

15

ಸಾರಾಂಶ

ಈ ಅನುವಾದದ ಬಗ್ಗೆ AI ಅನ್ನು ಕೇಳು@ option: check A